Kamera gözlükleri görme engelliler için umut: 'Araç olarak kullanın'

Utrecht'te yaşayan görme engelli Vincent van Itallie, rehber köpeğinin Utrecht Merkez İstasyonu'nda asansörü bulmakta neden zorlandığını uzun süre anlayamadı. Ray-Ban Meta gözlüğüyle rotasını videoya çekip eşine gösterdiğinde sorun ortaya çıktı: kalabalıkta insanlar köpeğin yolunu kapatıyordu. Van Itallie, kameralı gözlük sayesinde haftalardır farkına vardığı bu sorunu çözmekle kalmadı, günlük yaşamında da birçok avantaj elde etti.

"Dışarıdayken neredeyse her zaman elim dolu" diyen Van Itallie, "Bir elimde baston, diğer elimde rehber köpek. Ellerimi kullanmadan birçok şeyi yapabildiğim bir gözlük inanılmaz kullanışlı" ifadelerini kullandı. Özel bir uygulamayla gözlüğün kameralarını yalnızca video kaydetmek için değil, metinleri sesli okutmak veya çevreyi analiz etmek için de kullanabiliyor.

Van Itallie, "Alışveriş merkezinde GPS her zaman işe yaramıyor, gözlüğün mağazaların yerini söylemesi daha pratik. Yürüyüş yaparken köpek serbestken bir bankta oturmak istediğinizde de size bankın yerini söyleyebiliyor" dedi.

Göz Derneği'nden olumlu görüş

Göz hastalıklarıyla ilgili hasta derneği Oogvereniging, akıllı gözlüklerin görme engelliler için önemli bir araç olabileceğini belirtiyor. Dernek, "Görme engelli bir kişi kendi başına bilgiye ulaşabildiğinde, başka birinin okuyup yorumlamasına gerek kalmıyor. Bu durum kişinin özerkliğini güçlendiriyor" açıklamasında bulundu.

Ancak kamera gözlükleri son dönemde eleştirilerin hedefi oldu. Hollanda'da en bilinen örnek, Rotterdam'da bir kişinin festival tuvaletinde kadınları gizlice filme almasıydı. Van Itallie de bu risklerin farkında: "Restoranlarda veya yüzme havuzunda gözlüğü takmıyorum. Devlet için çalışıyorum, ofiste de takmıyorum. Hassas verilerin buluta sızmasını istemem. Meta'nın görüntülerle ne yaptığını bilmiyorum."

Van Itallie, toplumsal olarak kamera gözlüklerinin nerede kullanılıp kullanılamayacağına dair kurallar belirlenmesini istiyor. "Örneğin serbest bölgeler oluşturulabilir" diyen Van Itallie, "Tamamen yasaklanması üzücü olur. Hastanede gezinmek için de çok faydalı" dedi.

Hukukçular uyarıyor: Tıbbi cihaz gibi düzenlenmeli

Oogvereniging, hükümetin akıllı gözlükler için net kurallar geliştirmesini beklememesini istiyor. Dernek, "Akıllı gözlüklerin yardımcı araç olarak kullanılması ile başkalarını rızaları olmadan filme almak, tanımak veya analiz etmek arasında ayrım yapılmalı" görüşünü savunuyor.

Open Üniversitesi'nden veri koruma ve gizlilik profesörü Anna Berlee, kamera gözlüklerinin yalnızca tıbbi cihaz olarak izin verilmesini öneriyor. "Görme engelliler için sunduğu imkanlar konusunda çok hevesliyim ama o zaman gözlüklere tıbbi cihaz muamelesi yapılmalı, gerekirse doktor reçetesiyle verilmeli" diyor. Gözlüklerin yaygınlaşması durumunda her yerde kamera olacağından endişelenen Berlee, "İnsanlar kendilerini özgürce ifade edemez hale gelir. Zaten devlet kameralarıyla sık sık izleniyoruz, ancak bunların kurulumu ve görüntülerin işlenmesi birçok güvence ve kurala bağlı. Tüketicilerin kullanımıyla bu güvenceler ortadan kalkar" ifadelerini kullandı.

Rotterdam'daki olayın ardından Utrecht'teki TivoliVredenburg konser salonu kamera gözlüklerini yasakladı. Berlee, bu yasakların daha da yaygınlaşacağını düşünüyor. "İşverenler işyerinde, restoranlar ve mahkemeler de bundan memnun olmayacaktır."

Meta, web sitesinde akıllı gözlüğü görme engelliler için kullanışlı bir araç olarak tanıtıyor. Berlee bunun iyi bir reklam olduğunu, ancak Meta'nın asıl amacının görme engellilerin hayatını kolaylaştırmak olmadığını söylüyor: "Şirket öncelikle veri toplamaya odaklanıyor, örneğin bilgisayar modellerini eğitmek için. Bu yüzden tekrar söylüyorum: Gözlüklerin görme engellilerin hayatını kolaylaştırdığını memnuniyetle karşılıyorum, ancak o zaman sadece onlara verilmeli."