Küresel sıcaklık 2026'da 1,5 dereceyi aşacak

Avrupa Birliği'nin iklim izleme programı Copernicus'un son verilerine göre, geçen ay dünya genelinde ölçülen en sıcak ekim ayı olarak kayıtlara geçti. Bu veriler, 2026 yılında 1,5 derecelik küresel ısınma sınırının aşılacağını da neredeyse kesin hale getiriyor. Böylece 2026, 2024'ün ardından bu simgesel sınırın aşıldığı ikinci takvim yılı olacak.

Copernicus'a göre geçen ay dünya genelinde ortalama sıcaklık 15,35 santigrat derece olarak ölçüldü. Bu, 1850-1900 döneminin ekim ayı ortalamasının 1,75 derece üzerinde. Söz konusu dönem, insanlığın fosil yakıtları yaygın biçimde kullanmaya başladığı ve atmosfere sera gazlarının salındığı dönemin başlangıcı olarak kabul ediliyor. Uzun yıllar ortalamasının henüz 1,5 dereceyi aşmamasına rağmen Birleşmiş Milletler, bu eşiğin aşılmasını artık kaçınılmaz görüyor ve sınırın mümkün olduğunca kısa süre aşılmaması çağrısında bulunuyor.

Avrupa'da ikinci en sıcak ekim

Dünya genelinde rekor sıcaklık yaşanırken Avrupa için geçen ay en sıcak değil, en sıcak ikinci ekim ayı oldu. Kıtada daha yüksek sıcaklık en son Ekim 2022'de kaydedilmişti. Batı ve Orta Avrupa'da sıcaklıklar mevsim ortalamasının üzerinde seyrederken, asıl sıra dışı değerler Doğu Avrupa ve İskandinavya'da görüldü.

El Niño yılına uygun olarak deniz yüzeyi sıcaklıkları da yine olağanüstü yüksek seviyelerde ölçüldü. Kutup bölgeleri dışında ortalama deniz suyu sıcaklığı 20,95 dereceye ulaştı ve bu bir rekor. Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nden (ECMWF) Samantha Burgess, ekim ayının olağanüstü küresel ısınma eğilimini sürdürdüğünü belirtiyor. Burgess'e göre son derece güçlü bir El Niño, insan faaliyetleriyle zaten ısınmış olan iklimi daha da ısıtıyor.

Denizlerde yüksek sıcaklık yalnızca El Niño'nun etkisinin belirgin olduğu Pasifik Okyanusu'nda değil, Atlantik Okyanusu'nun Avrupa kıyılarında ve Batı Akdeniz'de de rekor düzeyde seyretti. Bu durum karadaki yüksek sıcaklıklara da katkıda bulundu.

Kuraklık ve sel aynı ay içinde

Copernicus, geçen ay Orta ve Doğu Avrupa'da olağanüstü kuraklık tespit etti. Program, bu kapsamda Ren ve Tuna nehirlerindeki düşük su seviyelerine işaret ediyor. Buna karşılık İber Yarımadası'nın doğu kesimi, Birleşik Krallık, Fransa ve Almanya'nın büyük bölümü ile Yunanistan daha yağışlı bir dönem geçirdi. Birleşik Krallık, İspanya, Yunanistan ve Türkiye'de geçen ay şiddetli yağış ve yer yer sel görüldü.

1,5 derece hedefi, 2009'da Kopenhag'daki iklim zirvesinde bir grup Pasifik adası ülkesinin girişimiyle ortaya atıldı. Deniz seviyesindeki yükselmenin varlığını tehdit ettiği bu alçak ülkeler, iklim değişikliğine karşı daha fazla adım atılmasını istiyordu. Kopenhag zirvesi başarısızlıkla sonuçlansa da altı yıl sonra Paris'te neredeyse tüm ülkeler ısınmayı 2 derecenin belirgin biçimde altında, tercihen 1,5 derecenin altında tutma konusunda anlaştı. O dönemde de hedefin ulaşılabilirliğine dair kuşkular dile getirilmişti.