Lula'nın Brezilya'daki zaferi ekonomi için endişe kaynağı

Brezilya'da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunu Luiz Inácio Lula da Silva'nın kazanması, ülke ekonomi çevrelerinde tedirginlikle karşılandı. Uluslararası basına göre Lula'nın siyasi geri dönüşü tarihi bir nitelik taşıyor. Ekim başındaki ilk turda görevdeki başkan Lula, rakibi Flávio Bolsonaro'nun gerisinde kalmıştı. Ancak ikinci turda oyunu artırarak seçimi kazandı; bu, Brezilya seçim tarihinde daha önce görülmemiş bir durum.

Lula, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu Flávio Bolsonaro ile yarıştı. Jair Bolsonaro, önceki seçimleri Lula'ya kaybettikten sonra darbe teşebbüsü suçlamasıyla hapis cezası çekiyor. Bolsonaro ailesi, aşırı sağ siyasi gündemi ve geçen yüzyıldaki askeri diktatörlüğü yüceltmesiyle tanınıyor. Uzmanlara göre ilk turda Bolsonaro'nun önde olması, Lula'nın kampanyasının etkisiz kalmasından kaynaklandı. Brezilya uzmanı Sara Brandellero, "Lula hâlâ çok popüler, ancak kendisi ve ekibi mesajlarını iletemediklerini fark etti" diyor. Son üç haftada Lula'nın kampanya ekibi, Bolsonaro kampanyasından yayılan yoğun dezenformasyona karşı çevrimiçi gruplar aracılığıyla bu açığı kapatmayı başardı.

Demokrasi için umut, piyasalar için belirsizlik

The New York Times'ın yakın zamanda gösterdiği gibi, dezenformasyon Brezilya seçimlerine on yıldır yön veriyor. Yapay zekâ, sahte haber üretimini ve yayılmasını kolaylaştırarak seçim güvenliğini tehdit ediyor. Brandellero'ya göre Lula'nın zaferi, demokrasiye bağlı Brezilyalılar için beklenmedik bir başarı. Flávio Bolsonaro'nun anayasayı değiştirmekten söz ettiğini ve babasının askeri diktatörlüğü desteklediğinin bilindiğini belirtiyor. Bolsonaro'nun seçim sonucunu tanımaması şaşırtıcı değil; babası gibi o da sonucu kabul etmiyor. 2022'de bu tutum, hükümet binalarının basıldığı bir halk ayaklanmasına yol açmıştı. Bu yıl benzer bir olayın yaşanıp yaşanmayacağı belirsiz. 45 yaşındaki Flávio Bolsonaro'ya seçim sonucundan birkaç saat sonra, devam eden kara para aklama soruşturması nedeniyle yurt dışına çıkış yasağı getirildi. Lula'nın yeniden seçilmesinin ardından gözler Washington'a çevrildi. Jair Bolsonaro, başkanlığı döneminde 'Tropikal Trump' olarak anılıyordu. ABD merkezli Politico'nun haberine göre, Bolsonaro ile Trump kampı arasındaki bağlar oldukça sıcak. Oğul Flávio Bolsonaro, ABD Başkanı Trump'ın tercih ettiği aday gibi görünüyordu. Trump onu açıkça desteklemedi, ancak pazartesi günü sonucun "çok ama çok yolsuz göründüğünü" ve "yine manipüle edilmiş bir seçim gibi" olduğunu söyledi. Bu sözlerle, 2020'deki kendi mesnetsiz seçim hilesi iddialarına atıfta bulunuyordu; o seçimler de parlamento baskınıyla sonuçlanmıştı. Trump ile Lula arasındaki işbirliğinin nasıl şekilleneceği merak konusu. İki lider sık sık birbirlerini eleştirse de pratikte iyi geçinebiliyorlardı. Beyaz Saray'da yaptıkları üç saatlik görüşme, Batı yarımkürenin en büyük ekonomilerini birbirine yaklaştırmış ve yeni ticaret müzakerelerinin yolunu açmıştı.

Ancak Lula'nın zaferi ekonomik açıdan ciddi endişeleri de beraberinde getirdi. Brezilya borsası pazartesi sabahı sert düştü ve işlemler otomatik olarak durduruldu; bu, 2020'deki koronavirüs krizinden bu yana ilk kez yaşandı. Bu durum, yatırımcıların Lula'nın ekonomi politikalarına duyduğu güvensizlikten kaynaklanıyor. Brezilya hükümetleri yıllardır vergi gelirlerinden çok daha fazla harcama yapıyor; bu da kamu borcunu artırıyor ve faiz oranlarını yükseltiyor. The Economist'e göre, ekonomik gidişatı tersine çevirmek zorlu bir görev ve Lula'nın son dört yıldaki politikaları bir gösterge ise tablo pek iyi değil. Lula'nın Brezilya ekonomisini rayına oturtmak için sert önlemler ve reformlar yapması gerekiyor. Lula seçimlerde cesur bir strateji değişikliğiyle imkânsızı başararak olağanüstü bir geri dönüş yaptı. Benzer bir başarı, dördüncü başkanlık döneminin ekonomik krizle heba olmaması için de gerekli.