Malezya, Rohingyalıları Myanmar'a geri gönderiyor

Malezya, Myanmar'dan gelen sığınmacıları ülkelerine geri göndermeye başladı. Toplam 5 bin Myanmar vatandaşının ilk 1500'ünü oluşturan grup içinde kaç kişi olduğu bilinmeyen sayıda Rohingya da bulunuyor. Karar, insan hakları savunucularının tepkisini çekti.

Asia Human Rights Labour Advocates'ten Phil Robertson, "Rohingyalıları on yıl önce soykırım yapılan bir ülkeye geri göndermek utanç verici ve kabul edilemez" dedi.

Malezya Rohingyalılar için önemli bir sığınak

Malezya, Myanmar'ın Müslüman nüfusu için en önemli sığınma merkezlerinden biri. BM Mülteci Örgütü'nün (UNHCR) verilerine göre Malezya resmi olarak 210 binden fazla Rohingya'ya ev sahipliği yapıyor. Kayıtsız mülteciler de hesaba katıldığında bu sayının daha yüksek olabileceği belirtiliyor.

Rohingyalılar uzun süre Malezya'da barış içinde yaşadı, ancak koşullar hiçbir zaman iyi değildi. Robertson, "Sığınma merkezleri aşırı kalabalık ve taşındıkları evler oldukça yetersiz" diye konuştu.

Geçtiğimiz yıl Malezya'da Rohingyalılara karşı yoğun bir iç muhalefet oluştu. Ülkede geçen yıldan bu yana Rohingyalılara yönelik çevrimiçi bir nefret kampanyası yürütülüyor. Bunun 2028 seçimlerine giden süreçte tesadüf olmadığı belirtiliyor. Robertson, "Human Rights Watch'ta çalıştığım dönemde Endonezya'nın Açe bölgesinde Rohingyalılara karşı benzer bir tutum görmüştüm" dedi. "Sağ muhafazakâr siyasetçiler Rohingyalıları devlet kaynaklarından çıkar sağlayan kişiler olarak gösteriyor. Bu onlara oy kazandırıyor." Aynı durumun şimdi Malezya'da da yaşandığı belirtiliyor.

Bu durum Rohingya nüfusuna yönelik tehdit ve şiddeti de beraberinde getiriyor. Birkaç ay önce çaresizlik içinde Kuala Lumpur'a giderek UNHCR binası önünde yardım isteyen Rohingyalılar, Başbakan Anwar tarafından geri gönderildi. Anwar, "Myanmar mültecileri kurallarımıza uymak zorunda, aksi halde müdahale ederiz" demişti.

İnsan hakları savunucularından Anwar'a tepki

Aktivistler, bir zamanlar siyasi tutuklu olan ve insan hakları savunucusu olarak tanınan Anwar'ın Rohingyalıları sınır dışı etmesini kabul edilemez buluyor. Robertson, Anwar'ın iktidar konumunu korumak için insan haklarına ilişkin birçok inancından vazgeçtiğini söylüyor. "Bu konularda artık ahlaki ilkeleri yok" diyor.

Myanmar'ın, ordunun on yıl önce Rohingyalıları sürüp öldürdüğü ve BM'nin soykırım olarak nitelendirdiği olayların ardından Rohingyalıları geri istemesi ilk bakışta şaşırtıcı görünüyor. Ayrıca yasalara göre Rohingyalılar Myanmar vatandaşı sayılmıyor.

Ancak 2021'deki askeri darbenin ardından askeri rejim için uluslararası meşruiyet önemli hale geldi. Robertson, "Malezya ile anlaşma yaparak Min Aung Hlaing yıllardır aradığı şeyi elde ediyor: Myanmar lideri olarak meşruiyet" değerlendirmesinde bulunuyor. Robertson, Rohingyalıları güvenli biçimde geri göndermenin mümkün olmadığını belirtiyor.

İnsan hakları uzmanlarına göre Rohingyalıların Myanmar'da güvenlik açısından şu an sığınabileceği bir yer yok. Rohingyalıların memleketi Rakhine artık ordunun değil, etnik hareket Arakan Army'nin kontrolünde. Ancak çoğunluğu Budist olan bu grubun da Rohingyalılara yönelik insan hakları ihlalleri yaptığından şüpheleniliyor. Son iki yılda Rakhine'den kaçan Rohingya sayısı en az 150 bin arttı. Robertson, "Onları güvenli biçimde geri göndermek kesinlikle mümkün değil. Ordu onlara hiçbir garanti veremez. Bu akıl dışı" diyor.

Öte yandan yıllardır ASEAN'dan dışlanan Myanmar'daki cunta, bu geri gönderme anlaşmasıyla bölgedeki en büyük eleştirmenlerinden birine taviz vermiş oluyor. Başbakan Anwar darbeye karşı eleştirel bir tutum sergilemiş, çoğunluğu Müslüman olan bir ülkenin başbakanı olarak Myanmar'ın Rohingyalılara yönelik tutumuna karşı çıkmıştı. Robertson, "Ama bu bir karşılıklı çıkar anlaşması gibi görünüyor" diyor. "Myanmar, Anwar'ın iç sorununu çözmesine yardım ediyor. Karşılığında Malezya, Myanmar'ın ASEAN'a dönüşü konusunda daha az eleştirel olabilir."