Mısır kralları hizmetkârlarını mezara birlikte götürmüş olabilir

Antik Mısır'ın ilk krallarının hizmetkârlarını mezara birlikte götürdüğü yönündeki eski bir iddia, yeni bir Amerikan araştırmasıyla daha da güç kazandı. İngiliz Mısır bilimci ve arkeolog Flinders Petrie, yaklaşık 1920'lerde Luksor yakınlarındaki Abidos'ta yer alan Umm el-Qa'ab kraliyet mezarlığında yaptığı kazılarda onlarca, hatta yüzlerce mezar bulmuştu. Bu mezarlarda saray görevlileri, memurlar ve zanaatkârlarla ilişkilendirilebilecek insan kalıntıları yer alıyordu.

Yaklaşık MÖ 3000 yılına tarihlenen bu ek mezarlar, bazı bilim insanları tarafından insan kurban edildiğinin kanıtı olarak görülüyordu. Ancak Petrie, bu kişilerin kasıtlı olarak öldürüldüğüne dair somut bir kanıt bulamamıştı. Daha sonraki araştırmacılar ise onun kuşkularını destekledi. Tarihçilere göre kralın yanında gömülmek için hayatını kendi isteğiyle feda edenler de vardı.

46 iskelette kafatası kırıkları incelendi

Indiana'daki Purdue Üniversitesi'nden Amerikalı araştırmacı Roselyn Campbell, yeni tekniklerle 46 iskeleti inceledi. On sekiz kafatasında ölümcül olabilecek kırıklar saptandı; bir kafatasında ise göze darbe indirildiği görüldü. Campbell, üç farklı hükümdara ait mezarlardan çıkarılan kafataslarını inceledi: Kral Djer, Kral Djet ve Kraliçe Merneith. Toplamda yüzlerce kalıntı söz konusuydu.

Bulgularını yayımlayan Campbell, yaraların eski Mısır sanat eserlerinde sıkça betimlenen taş topuzlarla değil, daha çok düz ve geniş ahşap veya boynuz benzeri nesnelerle açılmış olabileceğini belirtiyor. Campbell, Petrie'nin kafatası kırıklarını muhtemelen gördüğünü ancak bunları ölüm nedeni olarak değerlendirmemiş olabileceğini düşünüyor. Petrie'ye göre, pek çok kişinin kralın ölümüne yakın bir tarihte ve onun yakınına gömülmesi dikkat çekiciydi. Ancak kesin ölüm zamanı belirlenemediği için bu kişilerin yıllar içinde ölüp kralın yakınına gömülmüş olması da olasıydı.

Campbell, bu insanların tamamının kurban edildiğinden emin olmadığını söylüyor. Ona göre ölüm yarası bulunmayan kafatasları için kurban edilme ihtimali kesin olarak ortaya konamaz. Campbell, saray halkının bir bölümünün kurban edilmiş, bir bölümünün ise edilmemiş olabileceğini belirtiyor. Kendisi, incelenebilen kafatası sayısının mezar ritüellerinin tüm boyutunu kavramak için yetersiz olduğunu da ekliyor.

Öbür dünyada hizmetkârlara duyulan ihtiyaç

Tarihçiler, saray mensuplarının kralın yanına gömülmesinin farklı nedenlerini sıralıyor. Bunlardan biri, ölümden sonra ruhun yaşamaya devam ettiği ve kralın öbür dünyada da hizmetkârlara ihtiyaç duyacağı inancıydı. Bir diğer neden, kralın tanrısal konumunu pekiştirmekti: Yüzlerce kişinin onun için ölmeye istekli olması ya da zorlanması, onun gücünü vurguluyordu.

Ek mezarların sayısı, Mısır'ın Birinci Hanedan döneminden (MÖ 3150-2853) sonra hızla azaldı. İnsanların yerini heykelcikler aldı; mezarlara armağanlar konuldu ve mezar duvarlarına hizmetkâr tasvirleri yapıldı.