Nepal'deki heyelan ve sel felaketinin arkasında birden fazla neden var

Nepal'de geçen yıl 26 Ağustos'ta meydana gelen ve binden fazla kişinin hayatını kaybettiği heyelan ile sel felaketinin arkasında tek bir neden değil, birden fazla faktörün bir araya gelmesi var. Utrecht Üniversitesi'nden dağ hidrolojisi profesörü Walter Immerzeel'in de aralarında bulunduğu uluslararası bir bilim insanı grubu, felaketin olası nedenlerini inceledi.

Araştırmacılar, 5 kilometreden yüksek bir rakımda dağ yamacının çökmesiyle büyük bir buz ve kaya kütlesinin yaklaşık 1,5 kilometre aşağıya düştüğünü belirtiyor. Bu heyelan, saatte 180 kilometrenin üzerinde hızlarla ilerleyen moloz, çamur ve su seliyle birleşti. Bölgede yaşayan birçok kişi olaya hazırlıksız yakalandı. Felakette 1300'den fazla kişi hayatını kaybetti, 5000 kişi ise hâlâ kayıp.

Araştırmacılar, felakete yol açan olası nedenler arasında 2015 yılında Nepal'i vuran büyük depremin etkisini gösteriyor. Depremin kayalarda çatlaklar oluşturmuş olabileceği, o tarihten bu yana küçük heyelanların arttığı belirtiliyor. Bu çatlaklara su girmesi ve yüksek rakımda suyun sürekli donup çözülmesi kayaların daha da dengesiz hale gelmesine yol açıyor.

İklim değişikliğinin de felakete katkıda bulunmuş olabileceği ifade ediliyor. Himalaya bölgesi, dünyanın geri kalanı gibi son yüzyılda ısındı. Bölgede sıcaklık, insanların büyük ölçekte fosil yakıt kullanmaya başlamasından öncesine kıyasla ortalama 2 santigrat derece daha yüksek. Dağlarda suyun donduğu 0 derece sınırı her mevsim yukarı ve aşağı hareket ediyor, ancak ısınma nedeniyle bu sınır giderek daha yükseğe çıkıyor. Her 10 yılda yaklaşık 100 metre yükselen bu sınır, kalıcı olarak donmuş kaya miktarının azalmasına ve buzulların küçülmesine neden oluyor. Her iki eğilim de dağ yamaçlarının daha az stabil hale gelmesine yol açıyor.

Ayrıca geçen yıl ekim ayında büyük miktarda kar yağdı. Sonraki sıcak dönemlerde bu karın erimesiyle çok fazla eriyik su oluştu. Heyelandan önce de mevsim normallerine göre hava sıcaktı.

Önlem almak mümkün mü?

Araştırmacılar, felaketin nasıl gerçekleştiğinin net olduğunu belirtiyor. Immerzeel, "Depremin muhtemelen büyük bir rolü oldu" diyor ve ekliyor: "Raporda iklim ve havayla ilgili birçok sürecin önemli rol oynamış olabileceğini ortaya koyduk." Ancak her bir nedenin felakete ne kadar katkıda bulunduğunu ve hangisinin en önemli olduğunu söylemenin çok zor olduğunu vurguluyor.

Öte yandan araştırmacılar, benzer bir felaketin tekrarlanmasını önlemenin mümkün olabileceğini düşünüyor. Bunun için özellikle bölge sakinlerini daha erken uyarmak gerekiyor, çünkü insanlar büyük ölçüde nehir kenarına inşa etmek zorunda kalıyor. Araştırmada, felaketten bir iki ay önce dağ yamacındaki kayaların daha hızlı hareket etmeye başladığı görüldü. Bu tür verilerle daha erken uyarı yapılabilir.

Immerzeel, böyle bir sistem için en büyük zorluğun Himalaya'da geniş bir alanı izlemek olduğunu söylüyor. "Olay olduktan sonra analiz etmek kolay" diyen Immerzeel, "Ama bunu binlerce buzul için operasyonel hale getirmek büyük bir zorluk" ifadelerini kullanıyor. Yine de Immerzeel, radar uydularıyla en tehlikeli noktaların tespit edilebileceğini ve bu noktalara kayaların hareketini algılayan ölçüm cihazları yerleştirilebileceğini belirtiyor. "Potansiyel olarak böyle bir heyelandan haftalar, hatta aylar önce uyarı alabilirsiniz" diyor.