Nepal'deki sel felaketinde iklim değişikliği ve depremin rolü araştırıldı

Uluslararası bilim insanlarından oluşan World Weather Attribution grubu, Nepal'de geçtiğimiz yaz meydana gelen ve 1.300'den fazla kişinin hayatını kaybettiği sel felaketinin nedenlerine ilişkin ilk büyük araştırmanın sonuçlarını açıkladı. Araştırmacılar, felaketi "bileşik bir kriz" olarak nitelendiriyor.

26 Ağustos'ta Langtang Lirung Dağı'nda bir buzul aşağıya doğru kaydı ve buz, kaya ile sudan oluşan büyük bir kütle Nepal ile Tibet'teki vadilere yayıldı. Felakette 1.300'den fazla kişi yaşamını yitirdi. Olayın üzerinden üç hafta geçmesine rağmen binlerce kişi hâlâ kayıp.

İklim değişikliğinin etkisi

Araştırmaya göre küresel ısınma, Himalayalar'daki buzulların incelmesine, permafrostun daha fazla çözülmesine ve yaz aylarında kayaların üzerinden daha fazla eriyik su akmasına neden oluyor. Ayrıca yüksek bölgelerde kar yerine daha sık yağmur yağıyor. Bilim insanlarına göre tüm bu faktörler, buzulların neden aniden dengesiz hale geldiğini açıklayabilir.

Araştırma, iklim değişikliğinin felaketin yaşandığı bölgede ortalama 2 santigrat derece ısınmaya yol açtığını gösteriyor. Felaketten önceki günlerde dağdaki sıcaklıkların da alışılmadık derecede yüksek olduğu ve en yüksek değerlerin sıfırın üzerinde 10 derece civarında seyrettiği belirtiliyor.

Himalayalar'da donma çizgisi yılda yaklaşık 10 metre yukarı kayıyor. Bu nedenle permafrost daha az donmuş kalıyor ve kayalar birbirine tutunamaz hale geliyor. 2010'dan bu yana felaketin yaşandığı buzulun erime süreci de ciddi şekilde hızlanmış durumda. Her yıl toplam kütlenin yüzde 1 ilâ 2'si kayboluyor.

2015 depremi de etkili olmuş olabilir

İklim değişikliğinin yanı sıra 2015'te meydana gelen büyük depremin de rol oynamış olabileceği düşünülüyor. 7.8 büyüklüğündeki deprem binlerce kişinin ölümüne neden olmuştu. Bilim insanları, depremin buzulun altındaki kayaları zayıflatmış olabileceği görüşünde. Bunun için kesin bir kanıt bulunmuyor; ancak depremden sonraki yıllarda bölgede çok daha fazla heyelan yaşandı.

Yeni araştırmaya katkıda bulunan Utrecht Üniversitesi'nden profesör Walter Immerzeel, "Depremin bir rol oynamış olması gerektiği açık" diyor. Ancak Immerzeel'e göre depremin iklim değişikliğinin rolüyle nasıl bir ilişkisi olduğunu söylemek mümkün değil. "Bu, tek bir nedeni olan bir olay değil."

Immerzeel'e göre Nepal'deki felaket eşi görülmemiş bir büyüklükteydi. Beş yıl önce Himalayalar'ın Hindistan'a ait bir bölümünde de bir buzul kopmuş ve yaklaşık üç yüz kişinin ölümüne yol açmıştı. Ancak o dönemde aşağıya inen buz kütlesi, geçtiğimiz yaz Nepal'de meydana gelenin beş katı daha küçüktü.

Immerzeel, "Bunun gibi bir felaketin önceden tahmin edilebileceğini düşünmüyorum" diyor. Uydu görüntülerinde, felaketten önceki aylarda buzulun dengesiz hale geldiğine dair işaretler görülüyordu. "Bunu geriye dönük olarak analiz etmek kolay, ancak binlerce buzulu aynı anda takip etmek çok büyük bir zorluk olurdu." Yine de profesöre göre daha iyi uyarı sistemleri üzerinde düşünülmesi gerekiyor.

Bilim insanlarına göre bu felaket, iklim değişikliğinin Himalayalar'da ne kadar büyük sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor. Bölge sakinlerinin bu tür felaketlere karşı ne ölçüde korunabileceği ise belirsizliğini koruyor.

Imperial College London'dan iklim bilimci Friederike Otto, "Nepal'deki topluluklar, binlerce kilometre uzaktaki fosil yakıt emisyonlarının neden olduğu bir krizin bedelini canlarıyla ödüyor" diyor. Otto, "Fosil yakıt emisyonlarını sıfıra indirmeye yönelik çok daha hızlı adımlar atılmazsa, kaçınılmaz olarak bu büyüklükte daha fazla felaket yaşayacağız" değerlendirmesinde bulunuyor.

Nepal hükümeti, yeniden inşa çalışmalarına diğer ülkelerin de maddi katkı sağlamasını umuyor. Yeniden yapılanmanın milyarlarca avroya mal olması bekleniyor. Bu nedenle ülke, kısa süre önce kurulan BM iklim hasar fonuna başvurdu.