Nobel Barış Ödülü yarın açıklanacak: Trump'a ödül çıkmayacak

Norveç'te yarın bu yılın Nobel Barış Ödülü sahibinin kim olacağı açıklanacak. Ödülü kimin alacağı henüz belli değil, ancak kazananın ABD Başkanı Donald Trump olmayacağı tahmin ediliyor. Bu sonucun Beyaz Saray'da hoş karşılanmayacağı belirtiliyor.

Geçen yıl Trump, kendisini ödülün gerçek sahibi ilan etmişti. Nobel Barış Ödülü ise Venezuela muhalefet lideri María Corina Machado'ya "Venezuela halkının demokratik haklarını yılmadan savunması" gerekçesiyle verilmişti. Beyaz Saray, Nobel Komitesi'ni "barış yerine siyaseti öne çıkarmakla" eleştirmişti. Trump, "sekiz savaşı" sona erdirdiğini ve bu nedenle ödülü yalnızca kendisinin hak ettiğini öne sürmüştü. Daha sonra Machado, ABD'nin Venezuela Devlet Başkanı Maduro'yu gözaltına almasından kısa süre sonra Beyaz Saray'ı ziyaretinde ödülünü Trump'a sunmuştu.

Nobel Enstitüsü, bir Nobel ödülünün geri alınamayacağını, paylaşılamayacağını veya başkasına devredilemeyeceğini açıklamıştı.

İran savaşı ve adaylıklar

Trump bu yıl ödülün açıklanmasına yakın dönemde beklenenin aksine fazla öne çıkmadı. Reuters haber ajansına göre Kamboçya, İsrail ve Pakistan tarafından aday gösterildi. İsrail Başbakanı Netanyahu da geçen yıl Trump'ı aday göstermişti.

Tarihçi ve jeopolitik analist Ivo van de Wijdeven, ABD başkanının barış ödülünü alma olasılığını yüksek görmüyor. "Geçen yıl Hamas ile İsrail arasında müzakere edilen ateşkes sürdü, ancak henüz gerçek anlamda barış yok" diyor. Van de Wijdeven, Trump'ın bu yılın başında İran'a karşı savaşı kendisinin başlattığını da hatırlatıyor: "Ölçütlerden biri barışı teşvik etmeniz gerektiğidir."

Barış ödülünün sahibi geçmişte birkaç kez tartışmalı isimler olmuştu. Örneğin ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger (1923-2023), 1973'te "Vietnam'da ateşkes için ortak müzakereler yürütmesi" nedeniyle ödülü Vietnamlı siyasetçi Le Duc Tho ile paylaşmıştı; ancak Le Duc Tho ödülü reddetmişti. Komitenin iki üyesi istifa etmiş, The New York Times ödülü "Nobel Savaş Ödülü" olarak nitelendirmişti. Kissinger, Kuzey Vietnam ve Laos'a yönelik ağır bombardımanlardan sorumluydu ve aynı yıl Şili'deki kanlı darbeyi desteklemişti.

Ödül nasıl belirleniyor?

Nobel Barış Ödülü'nün sahibini Norveç Nobel Komitesi seçiyor. Komite üyeleri, Norveç parlamentosu Storting tarafından altı yıllık bir dönem için belirleniyor ve yeniden seçilebiliyor. Komite Norveç vatandaşlarından oluşuyor.

Adayların önerilmesi gerekiyor. Dünya genelinde on binlerce kişi aday gösterme hakkına sahip; üniversite rektörleri, belirli profesörler, barış araştırma kurumları ile uluslararası ilişkiler enstitülerinin yöneticileri, parlamento üyeleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi üyeleri ve eski ödül sahipleri bunlar arasında. Adaylık için son tarih 31 Ocak. Ardından beş kişilik Nobel Komitesi tüm adaylıkları inceleyip bir seçim yapıyor. Bu seçim bağımsız uzmanlarca değerlendiriliyor. Komite kesin kararını açıklamadan önceki son toplantısında veriyor. Değerlendirme dört ana alana göre yapılıyor: silah kontrolü ve silahsızlanma, barış müzakereleri, demokrasi ve insan hakları.

Bu yıl ödüle kimlerin aday gösterildiği henüz belli değil. Adaylıklar komite tarafından açıklanmıyor; tam liste ancak elli yıl sonra kamuya açılıyor.

Oslo Barış Araştırmaları Enstitüsü geçici direktörü Haakon Gjerloew, Reuters'a yaptığı açıklamada komitenin Trump'ın baskısına direnebilecek birini seçmesini beklediğini söylüyor. Örnek olarak Papa Leo, Uluslararası Ceza Mahkemesi, Uluslararası Adalet Divanı ve işgal altındaki Filistin toprakları özel BM raportörü Francesca Albanese'yi gösteriyor.

Tarihçi Van de Wijdeven ise komitenin seçimini Trump'ın etkileyeceğini düşünmüyor. Komitenin "unutulmuş" çatışmalara dikkati çekmek için bir mesaj göndereceğini tahmin ediyor: "Geçen yıl ödül Machado'ya verildiğinde de bu, pek çok kişinin unuttuğu bir çatışmaya dair bir işaretti. Nobel ödülü açıklamalarında bunu sık sık görüyoruz." Van de Wijdeven, Sudan Acil Müdahale Odaları'nı olası bir kazanan olarak görüyor. Bunlar, Sudan savaşında insani yardım sağlayan yerel ağlar; savaş dünyanın en büyük krizi olarak adlandırılıyor ancak görece az ilgi görüyor. Van de Wijdeven'e göre bu seçim, sık sık "tanınmayan ve sevilmeyen" isimleri seçen Nobel Komitesi'nin geleneğine uygun olur.