Öğrenciler 11 Eylül'e farklı bakıyor: 'Gerçeklerle başlayın'

Terörizm uzmanı Beatrice de Graaf tarafından kurulan ve Utrecht Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren TerInfo programının proje yöneticisi Maxine Herinx, NU.nl'ye yaptığı açıklamada yeni neslin 11 Eylül saldırılarına bakışının, saldırıları bizzat yaşamış kuşaklardan farklı olduğunu söyledi. Okullara siyasi şiddet, terörizm ve komplo teorileri konusunda ders verme desteği sağlayan program, öğretmenlere sınıfta izlenecek yöntem konusunda önerilerde bulunuyor.

Herinx'e göre öğrenciler ABD'ye, ABD'nin dış politikasına ve siyasetine karşı daha eleştirel bir tutum sergiliyor. Gazze ve İran'da yaşananlar da bu bakışı etkiliyor. Ayrıca görüntü manipülasyonunun yaygın olduğu bir dönemde büyüyen öğrenciler, bilgilere karşı daha sorgulayıcı yaklaşıyor. Bu konuda kesin istatistikler bulunmuyor; ancak TerInfo, ders materyallerinde öğretmenleri, kendi görüşlerinin öğrencilerininkinden farklı olabileceği konusunda uyarıyor.

Bu durum, Hollandalı öğrencilerin kitlesel olarak 11 Eylül komplo teorilerine inandığı anlamına gelmiyor. Yine de 'yolcu uçağı' iddiaları veya çelik erimesi gibi ayrıntılar hakkında eleştirel sorular yönelten öğrenciler var ve her öğretmenin bu sorulara hazır bir yanıtı olmayabiliyor. Bazı öğrenciler için 11 Eylül, ABD'deki 2.977 ölüden çok, çoğu Müslüman olan ve ABD dışında hayatını kaybeden 940 bin kişiyle ilgili. Osama Bin Laden'a anlayış gösteren, kimi zaman provokasyon amacı taşıyan öğrenciler de bulunuyor.

Önce ortak gerçeklik çerçevesi

TerInfo, öğretmenlere çok açık uçlu bir tartışmayla başlamamalarını öneriyor. Herinx, "Aksi halde konu hemen her yöne çekilebilir" diyor ve ekliyor: "Ortak bir gerçeklik çerçevesiyle başlayın: O gün ne oldu? Örneğin öğrencilere bunu araştırtsın veya siz anlatın." Ardından ikinci bir katman eklenebileceğini belirten Herinx, "Öğrenciler bunun hakkında ne düşünüyor? ABD'nin tepkisi yerinde miydi? Güvenliğimiz için bu kadar mahremiyetten vazgeçmemiz doğru mu? Elbette terörle mücadeleye karşı da eleştirel olabilirler. Ancak öğrenciler şiddeti ve terörizmi yüceltmeye başlarsa bir sınır çekmek gerekir" diyor.

Medya okuryazarlığı da bu süreçte önem taşıyor. Herinx, öğrencilere eleştirel olmanın değerli bir özellik olduğunu, ancak kendilerini abartmamaları gerektiğini söylediklerini aktarıyor: "Sen uzman değilsin, bir influencer da değil. Bu konuda eğitim almış birinin bilgisi doğal olarak senden çok daha fazladır." Uzmanlık bilgisi genellikle 'zor' bir anlatıya yol açarken, komplo teorisinin çok daha kolay bir açıklama sunduğunu belirtiyor.

Hollanda Sosyal Bilgiler Öğretmenleri Derneği yönetim kurulu üyesi Thomas Klijnstra da öğrencilerin çevrelerindeki dünyayı konuşmayı sevdiklerini, ancak bunu çoğu zaman içgüdüsel olarak yaptıklarını söylüyor. Uzun yıllar ortaöğretimde çalışan ve halen öğretmen yetiştirme programında ders veren Klijnstra, öğrencilerin sık sık 'tek nedenli' düşündüğünü, duyguların tartışmada önemli rol oynadığını ve bilimsel kanıt yerine anekdotlara dayandıklarını belirtiyor. Öğrencilerin internette öğretmeninkinden çok farklı kaynaklar kullandığını, ancak bu kaynakları değerlendirmede her zaman iyi olmadıklarını ekliyor.

Klijnstra, bu 'naif düşünme' biçiminden vazgeçirmenin bir öğretmene haftalar sürdüğünü, haftada birkaç saat sosyal bilgiler dersiyle bunun her zaman mümkün olmadığını ifade ediyor. Ancak hazırlıksız bir şekilde sınıfta on dakikada 11 Eylül'ü konuşmanın da işe yaramayacağını düşünüyor. Önerisi, öğrencilerin 11 Eylül hakkındaki düşüncelerinin örneğin yapışkan notlar veya dijital bir araçla bireysel olarak haritalanması ve ardından bu görüşün bir kenara bırakılması. "Öğrencilere sosyal bilimci gibi düşünmeyi öğretmelisiniz: sosyologlar, tarihçiler ve antropologlar 11 Eylül'e nasıl bakıyor? Saldırıların sonuçları nelerdi, altında yatan nedenler nelerdi? Hangi kanıtlar ve bakış açıları var? Olayların neredeyse hiçbir zaman tek bir nedeni olmadığını öğrenmeliler."

Tarih ve sosyal bilgiler öğretmeni ve yazar Daan Krahmer, bu farklı bakış açılarının Naarden'deki bir villada oturan öğrenci için de Rotterdam'ın çok kültürlü bir mahallesindeki öğrenci için de aynı derecede önemli olduğunu söylüyor. "Birbirlerini anlamaları için 11 Eylül'ü anlamaları gerekiyor. Ancak yalnızca 11 Eylül'ü anarsanız, tüm hikayeyi anmış olmazsınız" diyor.

Krahmer'e göre dedesi ve ninesi Suriye, Yemen veya Pakistan'dan gelen bir öğrenci saldırılara gerçekten farklı bakıyor. Müzeler, pop sanatçıları ve edebiyatın bu farklı bakış açılarında epey yol katettiğini, ancak eğitimin geride kaldığını belirtiyor.

Öğrencilerin tek bir TikTok videosuna dayanarak Bin Laden'ı kahraman ilan etmesinin, onun "bir hain ve terörist olduğu" yanıtından fazlasını hak ettiğini söyleyen Krahmer, "O öyleydi, ama bir 'öyle mi değil mi' tartışmasına girmek istemezsiniz. Asıl konuşmak istediğiniz şu: Bunu neden yaptı? Hangi dönemde ve hangi rejimde büyüdü? Bu tekrar yaşanabilir mi?" diyor.

Krahmer, zaman zaman aşırı görünen söylemlere rağmen yetişkinlerin ergenlere biraz daha anlayış gösterebileceğini savunuyor. "Bu tür içerikleri ilk kez öğreniyorlar. Bazı mantık yürütmelerini anlamak gerçekten zor. Bu durumda çok kolay iddialarla yanıltılmaları üzücü" diyor. Öğrencilere yaklaşık üç bin Amerikalı ölüyü ve tüm yakınlarını hatırlatarak 'geri yansıtma' yapıldığında, çoğu zaman daha fazla içgörüye ulaştıklarını belirtiyor. Krahmer, "Gençlerin yüzde 99,5'i iyi niyetli, bazıları biraz ergen veya deli dolu davranışlar sergilese de sonunda onlarla gayet güzel bir sohbet edebilirsiniz. Belki yetişkinlerle olduğundan bile daha iyi, çünkü dürüstler ve henüz para, statü, ev ve partner tarafından o kadar etkilenmiyorlar" diyor.