ON'un kamu yayıncılığından çıkarılması gündemde

Hollanda'da kamu yayıncısı NPO bünyesinde 2022'den bu yana yayın yapan Ongehoord Nederland (ON) için sonun yaklaştığı belirtiliyor. Medya Bakanı Lettschert, söz konusu kuruluşun lisansını iptal etmek istiyor. Bakan, bu niyetini içeren bir karar taslağı hazırladı ancak süreç henüz kesinleşmedi.

ON kamu yayıncılığına nasıl girdi?

ON, kamu yayıncılığına katılmadan önce internet üzerinden yayın yapıyordu. Kuruluş, 2019 yılı sonunda gazeteciler Arnold Karskens ve Joost Niemöller tarafından hayata geçirildi. ON, Avrupa Birliği'nin gücü, göç, iklim değişikliği ve Zwarte Piet gibi geleneksel Hollanda kültürünün korunması konularında kendilerini NPO'da temsil edilmiyor olarak gören Hollandalılara ses vermek istiyordu. ON, 1 Ocak 2022'de aday kuruluş olarak kamu yayıncılığına kabul edildi.

Ancak kısa süre sonra kuruluş, yayınları nedeniyle eleştirilerin hedefi oldu. Kamu yayıncılığı ombudsmanı Margo Smit, daha Haziran 2022'de ON'nun gazetecilik kodunu "sistematik olarak ihlal ettiği" sonucuna vardı. Smit, kuruluşu yanlış bilgi yaydığı için defalarca uyardı. Örneğin, programa katılan konuklar Ukrayna savaşından Batı'yı sorumlu tuttu, nitrojen krizinin bir uydurma olduğunu öne sürdü ve sık sık komplo teorileri gündeme geldi. Flaman siyasetçi Filip Dewinter'a da aşırı sağcı "büyük değişim" teorisini dile getirme fırsatı verildi.

NPO, bu nedenle Nisan 2023'te hükümetten ON'nun geçici lisansının iptal edilmesini istedi. Ancak dönemin demisyonlu Devlet Sekreteri Uslu, o dönemde yeterli yasal dayanak olmadığı gerekçesiyle bu talebi reddetti. Eleştiriler devam etti ve artık sadece program içerikleriyle sınırlı kalmadı. ON'na çıkar çatışması görüntüsü ve kendi editör kadrosu tüzüğüne uymaması nedeniyle para cezaları kesildi. Ayrıca kuruluş, Medya Komisyonu'nun (Commissariaat voor de Media) sıkı denetimine alındı. Geçen yıl da ON, harcamalarını doğrulamak için gereken tüm bilgileri paylaşmadığı için idari para cezasına çarptırıldı. Komisyon, sunucu Raisa Blommestijn ile ilgili bir davada avukat masraflarının haksız yere ödenmesi de dahil olmak üzere ON'dan 42 bin avronun üzerinde geri ödeme talep etti.

Son krize ne yol açtı?

Son aylarda ON'nun bir yayını yeni bir tartışma başlattı. Genel yayın yönetmeni Joost Niemöller ve sunucu Blommestijn, bu yayında Hitler'in bazı sözlerine anlayış gösterdiklerini ifade etti. Niemöller kısa bir süre sonra görevinden ayrıldı. Ancak Medya Komisyonu için bardağı taşıran son damla oldu. Komisyon, "ON'nun işleyişini düzene koyabileceği ve kamu medya görevini sürdürülebilir şekilde yerine getirebileceği konusunda artık güven duymadığını" açıkladı ve bunun bir dönüm noktası olduğunu belirtti. NPO da ON ile devam etmek istemedi ve dün Bakan Letschert'e, kuruluşun "yapısal olarak gazetecilik koduna uymaması" ve "diğer kuruluşlarla işbirliğine yeterince istekli olmaması" nedeniyle geçici tanınma belgesinin iptal edilmesi talebini iletti. Bakan bu süreci başlattı.

Bakan Letschert, lisansın iptalinin basın özgürlüğünün kısıtlanması anlamına gelmediğini savunuyor. Kararında ON programlarının içeriğinin rol oynamadığını, yasal olarak da buna izin verilmediğini söyledi. Bakan; Medya Komisyonu'nun görüşüne, NPO'nun lisans iptali talebine ve kuruluş hakkında daha önce verilmiş olan iki yaptırıma dayandığını açıkladı. Plüralizmin kamu yayıncılığının önemli bir değeri olduğunu kabul eden Letschert, "Bu karar beni gerçekten endişelendirdi. Açıkçası bu çok kapsamlı bir karar" dedi. Bakan, ON'u yalnızca iç işleyişini düzene koyamadığı için yayıncılıktan çıkarmak istediğini vurguladı ve "Bu, o sesin artık duyulamayacağı anlamına gelmiyor" ifadesini kullandı. Meclis çoğunluğu bakanın kararını destekliyor.

Diğer kuruluşlar için de geçerli mi?

Bakan Letschert, diğer kuruluşların lisanslarının iptal edilmesinin söz konusu olmadığını belirterek "Bu eşik çok yüksek ve bu iyi bir şey" dedi. Kuruluşlar kurallara uymazsa yaptırımlarla karşılaşabilir, ancak bu durumda yasa ihlalleri söz konusudur. Bakanın kararının kesinleşmesi halinde ON, kamu yayıncılığından ayrılan ilk kuruluş olmayacak. 2009 yılında Llink de mali sorunlar ve yeterince farklılaşamama nedeniyle NPO tarafından yayıncılıktan çıkarılmıştı. Dönemin Bakanı Plasterk, NPO'nun olumsuz görüşü üzerine lisansı iptal etmişti.

ON'nun kamu kanallarındaki yayını en az birkaç hafta daha sürecek. Önce savunma hakkı çerçevesinde ON'nun kendini ifade edebileceği bir prosedür yürütülecek. Bu işlemin ardından Bakan Letschert lisansın iptaline ilişkin nihai kararını verecek. Bakan, sürecin "birkaç hafta" süreceğini söyledi. ON, olası bir olumsuz karara karşı yargıya başvurabilecek.