Oranje hanedanı raporuna tepkiler bölündü

Hollanda kraliyet ailesinin sömürge dönemindeki rolüne ilişkin hazırlanan beş bölümlük rapor bu sabah Leiden'de Kral Willem-Alexander'a sunuldu. Hollanda'nın sömürge geçmişiyle ilgilenen sivil toplum kuruluşları raporu genel olarak olumlu karşılarken, bazı temsilciler de eleştirilerini dile getirdi.

Hollanda kölelik tarihi araştırma kurumu Ninsee'den Bianca Groen Gallant, raporun bilinen bilgileri doğruladığını söyledi. Yine de raporun varlığını "çok olumlu" bulan Groen Gallant, bu bilgilerin artık bilimsel olarak desteklendiğini belirtti. Ona göre en önemli adım bundan sonraki süreç: "Bir sonraki adım, en önemlisi bu. Bu büyük acıyı yaşayan insanlar ve onların torunları üzerindeki etki nedir? Ardından bunun için ne gerektiğine bakacağız." Groen Gallant bu süreçte eğitime önemli bir rol düştüğünü ifade etti.

"Yerli halka yeterince yer verilmedi"

Surinam ve Karayip bölgesinin yerli halkının kölelik geçmişine odaklanan SHS-GI vakfı sözcüsü Diana Vlet ise raporun yerli kölelerin yaşadıklarına yine yeterince yer vermediğini savundu. Vlet, "Kralın ve Rutte'nin özürlerinde yerli halktan özür dilemeye sadece bir cümle ayrıldı. Sanki biz hiç var olmamışız gibi. Siyahları getirmeden önce yerli halkla denemişlerdi" dedi.

Indisch Herinneringscentrum'dan Yvonne van Genugten daha memnun bir tablo çizdi. Kral Willem-Alexander'ın sorumluluk almasını ve bu geçmişle gerçekten yüzleşmek istediğini göstermesini "çok güzel" bulduğunu söyledi. Van Genugten, "Sömürge geçmişi ve kölelik geçmişi toplumda hâlâ etkisini sürdürüyor. Bunun farkında olmayan pek çok kişi var" diye konuştu.

Van Genugten, Oranje hanedanının özellikle 19. yüzyılda Hollanda Doğu Hint Adaları'nın sömürülmesinden yarım milyar euro kazanç sağladığını "gerçekten sarsıcı" olarak nitelendirdi. "Kölelik için özürler trans-Atlantik kölelik geçmişiyle ilgiliydi. Hint Okyanusu'ndaki kölelik geçmişinin de Hollanda tarihinde çok büyük bir yer tuttuğunu ve Oranje hanedanının bundan zenginleştiğini bir an unutmuştuk. Kulağa biraz tatsız geliyor ama bu yaşandı" dedi.

Van Genugten, Hollanda Doğu Hint Adaları veya Karayip kolonilerinden kökleri olan pek çok yaşlının Oranje'ye bağlılığının mantıklı bir açıklaması olduğunu öğrenmenin ilginç olduğunu belirtti: sömürge döneminde biraz ilerleyebilmek için Oranje yanlısı olmak gerekiyordu. "Bu durum kraliyet yanlılığını açıklıyor ama belki de her zaman düşündüğümüz kadar güzel değil" ifadelerini kullandı.

Eğitim ve tarih anlatımı tartışması

Kuruluş aşamasındaki Ulusal Kölelik Müzesi'nden Peggy Brandon da aynı noktaya dikkat çekti. Ona göre bu sevgi, 1863'te köleliğin kaldırılmasına ilişkin ilanda yaşanan acı bir yanlış anlaşılmadan da kaynaklanıyordu. Brandon, "O yasal metinlerde 'Ben, kralınız, sizi özgür kılıyorum' yazıyordu. Pek çok kişi bunu 'bizi özgür bırakıyor' diye okudu. Ancak kraliyet ailesinin yüzyıllardır bu sistemin parçası olduğu düşüncesi insanlar için o kadar net değildi" dedi. Brandon bu noktada eğitimin önemli bir görev üstlendiğini belirtti. "Tarih kitapları hep parça parça anlattı. Ben de 'Hint Adaları kaybedildi, felaket doğdu' sözleriyle büyüdüm ama gerçek hikâye bu değil. Çocuklara anlatılanları değiştirmek, birlikte büyüyüp birbirimizin gözlerinin içine bakabilmemiz için gerekli" diye konuştu.

Irkçılık karşıtı aktivist Mitchell Esajas ise raporu doğrudan reddetti. Kick Out Zwarte Piet ve Black Lives Matter eylemleriyle tanınan Esajas, 2023'te ayrımcılık ve ırkçılıkla mücadelesi nedeniyle aldığı nişanı iade edeceğini açıkladı. Bir açıklamasında, "Bu temel ekonomik ve ırksal eşitsizlik sürdüğü sürece uzlaşma ve birlik sözleri bence yeterli değil" ifadelerine yer verdi. Esajas, kraldan "ulusal bir tazmin ve onarım yol haritası" için çaba harcamasını istedi.

Başbakan Jetten ise öğleden sonra yaptığı açıklamada yeni ödemelerin söz konusu olmayacağını söyledi. "Bu konuda zaten yoğun biçimde çalışıyoruz" diyen Jetten, hükümetin 2023'te anma etkinlikleri ve eğitim gibi alanlar için 200 milyon euro ayırdığını hatırlattı. Jetten, bugün sunulan araştırmanın uzlaşmaya katkı sağlamasını umduğunu belirtti.