Oranje Hanedanı sömürgeciliğe 'inançla ve tereddütsüz' destek verdi

Oranje-Nassau Hanedanı'nın Hollanda'nın sömürgecilik tarihindeki rolüne ilişkin kapsamlı bir araştırmanın sonuçları cuma günü Leiden Üniversitesi'nin Academiegebouw binasında düzenlenen basın toplantısında açıklandı. Araştırmaya göre hanedan, sömürgeciliğe "inançla ve tereddütsüz" biçimde destek verdi.

Araştırmayı yöneten sömürge ve sömürge sonrası tarih profesörü (emeritus) Gert Oostindie, hanedanın sömürgecilikteki belirleyici rolüne ilişkin bazı çekinceler de dile getirdi. Oostindie'ye göre Oranjelar Hollanda sömürgeciliğinde yalnızca "istisnai durumlarda" belirleyici oldu. "Oranjelar olmasaydı da belirleyici bir aktör olurduk. Ancak onlar bunu destekledi" dedi.

Oostindie ayrıca Hollanda sömürgeciliğinin "Oranjelar için, Oranjeların sömürgecilik için olduğundan daha önemli olduğunu" savundu. "Hanedana gelir sağladı, ama aynı zamanda prestij de kazandırdı. Ulusal ve uluslararası bir çekicilik kattı ve Hollanda'yı uluslararası bir güç haline getirdi."

Sömürgecilik hanedana 576 milyon euro kazandırdı

Araştırmaya göre sömürgecilik, Kraliyet Ailesi'ne dönemin parasıyla yaklaşık 576 milyon euro kazandırdı. Bu gelirin neredeyse tamamı, yaklaşık 566 milyon eurosu, eski Hollanda Doğu Hint Adaları'ndan (bugünkü Endonezya) elde edildi. Araştırmaya göre transatlantik köle ticaretinden ve Karayipler'deki kölelikten ise neredeyse hiç gelir sağlanmadı.

Oranjeların sömürgeciliğe yönelik eleştirileri ancak geçen yüzyılın ortalarında, üstelik temkinli bir biçimde gündeme geldi. Oostindie, "Bütün statuderler, krallar ve kraliçeler, en azından Wilhelmina'ya kadar, sömürgeciliğin meşruiyetine ve Hollanda için taşıdığı öneme inanıyordu" dedi. "Juliana'ya kadar Oranje saraylarından sömürgeciliğe hiç eleştiri yöneltilmedi, farklı bir yön benimsenmesi hiç savunulmadı. Aykırı bir liderlik sergilenmedi."

Willem-Alexander: Sonuçlar 'sakınmasız ve sarsıcı'

Kral Willem-Alexander, özellikle kralların ve kentlerin sömürgeciliği aktif olarak desteklediğine dair sonucun kendisini etkilediğini söyledi. "Politika krallar ve kentler tarafından aktif olarak desteklendi ve böylece sömürgeciliğin sürmesine katkıda bulundular" dedi. Sonuçları "sakınmasız ve sarsıcı" olarak nitelendirdi.

Kral, araştırmayı gerekli gördüğünü belirterek "Geçmişle ancak dürüstçe yüzleşirsek ortak bir geleceğin altına güven temeli koyabiliriz" ifadelerini kullandı. Willem-Alexander, pek çok kişinin Hollanda'nın kölelik geçmişinin acısını hâlâ her gün hissettiğini de söyledi. "Benim için bu çalışma bir tamamlanma değil, bir teşvik. Geçmişi değiştiremem, ama bugüne ve geleceğe katkıda bulunabilirim."

Araştırmayı 2022'de bizzat Kral Willem-Alexander, Leiden Üniversitesi'ne ısmarlamıştı. Araştırma, atalarının Hollanda'nın sömürge geçmişindeki rolüne daha fazla açıklık getirmeyi amaçlıyordu. Kral üç yıl önce de kölelik geçmişi için özür dilemişti. Amsterdam'daki Ulusal Kölelik Geçmişi Anma Töreni'nde o dönem "İnsanlığa karşı işlenen bu suç için affedilmeyi diliyorum" demişti.

Oostindie, son yıllarda yaklaşık altmış araştırmacının katkıda bulunduğu beş kitabı cuma günü krala takdim etti. Bunlardan biri, araştırmanın en önemli bulgularını özetleyen ve kamuya yönelik hazırlanan "Oranje en de Koloniën, 1600-2025" (Oranje ve Sömürgeler, 1600-2025) adlı kitap.

Baş araştırmacı Oostindie, NOS'a yaptığı açıklamada Kral Willem-Alexander'ın araştırmayı bizzat başlatarak ilerici bir tutum sergilediğini söyledi. Oostindie, "Bu araştırmayı gerçekten Kral Willem-Alexander istedi" dedi ve ekledi: "Altın Arabayı artık kullanmayan, Hollanda'nın kölelik geçmişi ve Endonezya'daki Hollanda şiddeti için özür dileyen bu kral."