Oranje Hanedanı'nın sömürgecilik rolü raporu karışık tepki aldı

Kral Willem-Alexander'ın siparişiyle Hollanda'nın sömürge geçmişinde Oranje-Nassau Hanedanı'nın rolüne ilişkin hazırlanan ve beş bölümden oluşan rapor, sivil toplum kuruluşlarından karışık tepki aldı. Kuruluşların büyük bölümü raporu olumlu değerlendirirken, bazı kesimlerden eleştiri de geldi.

Rapora göre Hanedan, Hollanda sömürgeciliğinde "inençli bir biçimde ve hiçbir ciddi çekince olmaksızın" yer aldı. Kral, raporun bulgularının kendisini duygulandırdığını söyledi.

Hollanda kölecilik tarihine ilişkin bilgi merkezi Ninsee adına konuşan Bianca Groen Gallant, raporun bilinenleri doğruladığını, ancak buna rağmen yayımlanmasının tek başına "son derece olumlu" olduğunu belirtti.

Uzman, NOS'a yaptığı açıklamada bir sonraki adımın tazminat konusunun görüşülmesi olduğunu dile getirdi. "Bu insanlar üzerinde ne gibi etkiler yarattı? Bu büyük zarara uğrayanlar ve onların torunları üzerindeki etkiler neler oldu? Buradan hareketle neyin gerekli olduğunu belirleyebiliriz," dedi.

Indies Hatıra Merkezi'nden Yvonne van Genugten de Kral'ın tutumunu"hayranlık verici" olarak nitelendirdi. Van Genugten, "Kral Willem-Alexander'ın sorumluluğunu üstlenmesi ve bu geçmişle gerçekten yüzleşmek istediğini göstermesi, her şeyden önce bu yüzleşmenin topluma da işlemesini istemesi hayranlık verici," ifadelerini kullandı. Van Genugten'e göre sömürge geçmişi ile kölecilik tarihi bu toplumu hâlâ biçimlendiriyor; ne yazık ki herkes bunun farkında değil.

Oranje Hanedanı'nın Hollanda Doğu Hindistanı'nın sömürülmesinden yarım milyar euro kazanç sağladığı bilgisi ise Van Genugten'e göre "gerçekten şok edici". Van Genugten, kölecilik tarihi ile transatlantik ticaret için özür dilendiğini, ancak kısa süre önceye kadar Hint Okyanusu dünyasındaki köleciliğin Hollanda tarihinde çok büyük yer tuttuğunu ve Hanedan'ın bundan da zenginleştiğini unuttuklarını dile getirdi. Van Genugten, kulağa pek hoş gelmediğini, ancak bunun yaşandığını sözlerine ekledi.

"Tarih kitapları hep parçalar anlattı"

Ulusal Kölecilik Müzesi'nden Peggy Brandon ise bundan sonra eğitim kurumlarına önemli sorumluluk düştüğünü söyledi. "Tarih kitapları yıllarca yalnızca parçalar anlattı. Ben de 'Hint Adaları'nı kaybet, felaket doğar' sözüyle büyüdüm. Ama gerçek hikâye bu değil. Çocuklarımıza anlatılanları değiştirin ki birlikte büyüyelim ve birbirimizin gözlerine bakabilelim," dedi.

Başbakan Jetten ise ek tazminatların söz konusu olmadığını söyledi. Jetten, "Bu konuda zaten tam olarak çalışıyoruz," ifadelerini kullandı. Kabine 2023'te anma ve eğitim çalışmalarının bir bölümü için 200 milyon euro ayırmıştı.

Ancak Van Genugten'e göre raporun en önemli sonuçlarından biri, yarım milyar euro gibi büyük bir rakamın kamuoyunun önüne çıkması oldu. Ninsee raporun ardından tazminat, toplumsal telafi ve yüzleşme sürecinin ilk kez ciddi biçimde tartışılması gerektiğini savunuyor.