Pekin Operası'nda geleneksel sanat modern yorumlarla yaşatılmaya çalışılıyor

Köklü bir geçmişe sahip Pekin Operası, azalan seyirci sayısı nedeniyle zor günler geçiriyor. Sanatçılar, asırlık gelenekleri korurken yeni anlatım biçimlerini de benimseyerek sanatı ayakta tutmaya çalışıyor. UNESCO'nun 2010 yılında somut olmayan kültürel miras listesine aldığı opera, bugün Çin'in en prestijli sahnelerinde bile seyirci çekmek için büyük çaba harcıyor.

Liyuan Tiyatrosu'nun Köklü Tarihi

Pekin'in merkezindeki Cennet Meydanı'nda yer alan Liyuan Tiyatrosu, 1785'te kapılarını açtığından bu yana operanın yükselişine tanıklık etti. Çin'in geçen yüzyıldaki en ünlü opera yıldızı Mei Lanfang ve pek çok sanatçı ilk kez bu sahnede yer aldı. Ayrıca ilk kadın opera topluluğu da burada kuruldu. Ancak iki asır sonra bu tarihi mekân ve tiyatro topluluğu da seyirci bulmakta zorlanıyor.

Anlaşılamama Sorunu Nedeniyle Değişim

Tiyatro müdürü Ma Li, en büyük sorunun insanların Pekin Operası'nı artık anlamaması olduğunu söylüyor: "Pekin Operası dört disiplinden oluşur: şarkı, beyan, oyunculuk ve dövüş sanatı. Yıllar içinde eski dil ve şarkı söyleme biçimi çoğu kişi için anlaşılmaz hale geldi." Onlarca yıl Çin'de sanatın büyük bölümü yasaklandı. Sonrasında ülkenin hızlı gelişimi ve büyük şehirlere göç, insanları tiyatrodan uzaklaştırdı. Günümüzde çok az insan operayı takip edebiliyor. Bey'in eklediği gibi, pek çok kişi hikâyelerin günlük yaşamdan çok uzak olduğunu düşünüyor. Liyuan Tiyatrosu, operayı insanlara yaklaştırmak için kendini bir "deneyim merkezi"ne dönüştürdü. Gösteri öncesinde izleyicilere opera hakkında kısa bir tanıtım yapılıyor. Ma, operanın dört ana rolünü ve enstrümanlarını açıklıyor. İzleyiciler daha sonra fuayedeki oyuncularla tanışma imkânı buluyor. Akşam palyaço rolünü oynayan Xie Yi, makyajını yapıyor: "Yüzüme çizilen beyaz leke, hangi karakteri canlandırdığımı anlatır" diyor. Oyuncuların yüzlerine çizilen renk ve desenler, karakterlerin kişiliğini yansıtıyor. Kırmızı yüz sadık ve cesur birini; sarı yüz ise kurnaz ve barışçı birini simgeliyor.

Liyuan Tiyatrosu'nda, geleneksel operanın aksine, seyirci ön bilgiye ihtiyaç duymuyor; her şey açıklanıyor. Xie akşamın sunuculuğunu üstleniyor ve izleyicilere oyun hakkında bilgi veriyor. "Palyaço geleneksel olarak klasik opera dilinden çok Pekin aksanıyla konuşan tek karakterdir; böylece herkes onu anlayabiliyor" diyor. Ayrıca sahnede neredeyse boş bir dekor olduğu için seyircinin ön bilgisi gerekiyor. Sahnede yalnızca bir masa ve sandalye bulunuyor. Bu nedenle Liyuan Tiyatrosu, duvara yansıtılan görüntülerle hikâyeye bağlam ekliyor. Bu sayede operanın özüne zarar vermeden anlaşılırlığı artırılıyor.

Devlet Desteği ve Yeni Atılımlar

Çin hükümeti operayı kurtarmak için çeşitli önlemler alıyor. Başkentteki okulların temel müfredatına Pekin Operası eklendi; çevrimiçi platformlarla işbirliği teşvik ediliyor ve topluluklara mali destek sağlanıyor. Çinli gazetelere göre bu adımlar meyve veriyor ve opera bir diriliş dönemine girdi. Bu uyarlamaların Çin sanatına gerçekten yarar sağlayıp sağlamadığı tartışılsa da Pekin Operası'nın perdesi henüz kapanmış değil.