Polonya'da Anayasa Mahkemesi çevresinde gerginlik: Başkan ziyaretini yarıda kesti

Polonya'da polis, ülkenin en yüksek yargı organı olan Anayasa Mahkemesi'nin (Trybunał Konstytucyjny) binasını boşaltarak çevresini kapattı. Bina önünde toplanan göstericilerin polise cisim attığı bildirildi. Olaylarda birden fazla kişi gözaltına alındı. Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, yaşanan kriz nedeniyle yurt dışı ziyaretini yarıda keserek ülkesine döndü.

Mahkeme başkanının görevden alınması krizi büyüttü

Gerginlik, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Świeczkowski'nin görevden alınmasının ardından patlak verdi. Bu adım, Polonya'da mahkemeye yargıç atanması konusunda yıllardır süren siyasi mücadelenin yeni bir aşaması olarak görülüyor. Świeczkowski, önceki sağcı-muhafazakâr Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) hükümeti tarafından atanmıştı ve Başbakan Donald Tusk ile hükümetinin, hukuk devletini yeniden tesis etme çabalarını engelliyordu. Świeczkowski'nin yerine, bu yıl iktidar koalisyonu tarafından atanan yargıç Anna Korwin-Piotrowska'nın getirilmesi bekleniyor.

PiS, 2015-2023 yılları arasında iktidardaydı ve 2023 seçimlerini kaybetti. Başbakan Tusk, PiS dönemindeki politikaların sonuçlarını geri almak istiyor. Avrupa yanlısı merkez partisi Sivil Platform (PO), koalisyonun en büyük ortağı konumunda.

Mahkeme etrafındaki tartışma, PiS'in tartışmalı biçimde kendi yargıçlarını atadığı yıllara kadar uzanıyor. Tusk hükümeti bu yıl yeni yargıçlar önerdiğinde, sağcı-muhafazakâr kanada yakınlığıyla bilinen Cumhurbaşkanı Nawrocki birçok adayın yemin etmesini engelledi. Örneğin Ekim ayında yargıçlığa atanan Maciej Berek'in yemin törenine cumhurbaşkanı katılmadı. Bu durum Varşova'da protestolara yol açtı.

Tusk liderliğindeki koalisyon bu engeli aşmaya çalıştı. Ancak görevden alınan başkan Świeczkowski, mevcut parlamenter çoğunluk tarafından seçilen yargıçların görev yapmasına izin vermedi. Świeczkowski'nin görevden uzaklaştırılmasıyla hükümetin bu çıkmazı kırmayı hedeflediği yorumu yapılıyor.

Anayasa Mahkemesi, yeni yasaların anayasaya uygun olup olmadığını denetliyor ve bu yönüyle geniş yetkilere sahip. Ancak yargıç atamalarındaki siyasi müdahaleler nedeniyle mahkeme fazlasıyla politize olmuş durumda ve Polonyalıların büyük bölümü mahkemeye güvenmiyor.

Başbakan Tusk, X hesabından yaptığı açıklamada hukuk devletini yeniden tesis etmek istediğini belirterek, "PiS yönetimindeki yıllarca süren hukuksuzluktan sonra bu, zor ve bazen acı verici bir süreç ve kararlı bir duruş gerektiriyor. Başka bir yol yok" ifadelerini kullandı.

Bu arada Tusk'ın siyasi rakipleri, hükümetin bu adımını darbe olarak nitelendiriyor. Anayasa Mahkemesi de X üzerinden yaptığı açıklamada internet sitesinin ele geçirildiğini ve başkanın hukuka aykırı şekilde görevden alındığını savundu.

Cumhurbaşkanı Nawrocki, Senegal'e yapacağı ziyaret için yoldayken kriz nedeniyle İspanya üzerindeyken uçağını geri çevirdi. X'te yaptığı paylaşımda "Böyle bir anda cumhurbaşkanının Polonya'da olması gerekir. Geri dönüyorum" dedi.

Nawrocki, Haziran 2025'te yapılan cumhurbaşkanlığı seçimini kıl payı farkla kazanmıştı. Rakibi, Başbakan Tusk gibi Sivil Platform (PO) üyesi olan Avrupa yanlısı Rafał Trzaskowski'ydi. Nawrocki'nin zaferi, Tusk hükümeti için büyük bir hayal kırıklığı olarak değerlendirilmişti.