Polonya'da yargıç Bereket, cumhurbaşkanı olmadan yemin etti

Polonya'da yargı bağımsızlığı konusundaki siyasi tartışma, Maciej Berek'in Anayasa Mahkemesi yargıçlığına atanmasıyla yeniden alevlendi. Berek bugün sabah yeminini, Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin katılmadığı bir törenle parlamento binasında gerçekleştirdi. Başkent Varşova'da mahkeme binası önünde toplanan göstericiler karara tepki gösterdi.

Berek'in yemin töreni, Polonya'da yıllardır süren yargı bağımsızlığı mücadelesinin bir parçası. Ülkede Anayasa Mahkemesi yargıçlarını parlamento seçiyor. Şu anda parlamentoda, Başbakan Donald Tusk liderliğindeki Avrupa yanlısı liberal koalisyon çoğunluğa sahip. Ancak yasaya göre yeni yargıçların, Cumhurbaşkanı'nın huzurunda yemin etmesi gerekiyor.

Cumhurbaşkanı Nawrocki, Tusk'ın siyasi rakibi olarak görülüyor ve Berek'i yemin ettirmeyi reddediyor. Nawrocki, Berek'in yasal koşulları taşımadığını, hukuk alanında yeterince uzun süre çalışmadığını öne sürüyor. Berek bu iddiayı reddediyor. Nawrocki ayrıca Berek'in siyasi geçmişine de itiraz ediyor. Cumhurbaşkanının veto yetkisi bulunduğu için bu yetkiyi kullanarak yasaları engelleyebiliyor.

Protestolar ve tutuklamalar

Berek'in yemin töreni sırasında, sağ muhafazakar muhalefet partisi Hukuk ve Adalet (PiS) taraftarları mahkeme önünde gösteri düzenledi. Polonya medyasının aktardığına göre, göstericilerle polis arasında arbede çıktı ve üç kişi gözaltına alındı.

On beş yargıçtan oluşan Anayasa Mahkemesi, yasaların Polonya anayasasına uygun olup olmadığını denetliyor. Yeni yargıçlar parlamento tarafından seçiliyor ancak yasaya göre yeminlerini cumhurbaşkanının önünde etmeleri gerekiyor.

Nawrocki, Berek'i kabul etmediği için Berek yeminini cumhurbaşkanının katılımı olmadan parlamentoda gerçekleştirdi. Böylece aynı yöntemi izleyen beşinci yargıç oldu. Parlamentonun bu yıl seçtiği sekiz yargıçtan yalnızca üçünü Nawrocki yemin ettirdi.

PiS'e yakınlığıyla bilinen mahkeme başkanı Bogdan Swieczkowski, Berek'in yargıç olarak göreve başlamasını tanımıyor. Nawrocki tarafından yemin ettirilmeyen diğer dört yargıç da görev yapamıyor. Bu yargıçlar nisan ayında mahkemeye geldiklerinde lobiden öteye geçememiş ve durdurulmuşlardı.

Venedik Komisyonu'nun görüşü

Avrupa Konseyi'nin danışma organı olan Venedik Komisyonu dün yaptığı açıklamada, cumhurbaşkanının yeni yargıçları gecikmeden yemin ettirmesi gerektiğini belirtti. Komisyon, cumhurbaşkanının yemin ettirmeyi reddetmesi halinde yargıçların onun katılımı olmadan da yemin edebileceğini ifade etti. Ancak bu tavsiye niteliğinde bir görüş; cumhurbaşkanının buna uyma zorunluluğu bulunmuyor.

Anayasa Mahkemesi etrafındaki mücadele yıllardır sürüyor. 2015-2023 yılları arasında iktidarda olan önceki PiS hükümeti döneminde yargı üzerinde geniş çaplı siyasi baskı kurulmuş, tartışmalı yöntemlerle mahkemeye partiye yakın isimler atanmıştı. Bu durum Brüksel ile büyük bir anlaşmazlığa yol açtı. Avrupa Komisyonu, Polonya'ya ayrılan milyarlarca euroluk fonu bloke etti.

Tusk hükümetinin göreve gelmesinin ardından, hukuk devletini yeniden tesis etme adımları nedeniyle 137 milyar euro değerinde Avrupa fonunun önü açıldı. O tarihten bu yana çeşitli reformlar hayata geçirildi ancak kapsamlı değişiklikler sağlanamadı. Bunun nedenlerinden biri, Nawrocki ve selefinin veto yetkisiyle reformları engelleyebilmesi.

Başbakan Tusk bugün yaptığı açıklamada hukuk düzenini yeniden tesis edeceğini söyledi. Tusk, Polonya'nın uzun süredir usulüne uygun seçilmiş bir anayasa mahkemesi olmadan işlediğini belirterek, "Devletin elindeki araçlarla hukuk düzenini ve anayasayı yeniden tesis edeceğiz" dedi.