Rusya ve Ukrayna tahıl ihracatında yeni bir savaş başlattı

Rusya ve Ukrayna arasındaki savaş, tahıl ihracatında yeni bir cephe açtı. İki ülke de birbirlerinin liman kentlerine ve tahıl altyapısına yönelik saldırılarını artırdı. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda fiyatlarının yükselmesine ve kıtlık riskine yol açıyor.

Ukrayna, dünyanın en büyük buğday, mısır ve ayçiçeği tohumu ihracatçılarından biri. Ülke, gelirinin yaklaşık yüzde 60'ını tarım ürünleri ihracatından sağlıyor. Bu ihracatın yüzde 90'ı ise Karadeniz'deki limanlar üzerinden gerçekleştiriliyor. Rusya'nın Ukrayna'nın ihracat altyapısına yönelik saldırıları, bu limanların kullanımını ciddi şekilde kısıtlıyor.

Ukrayna'nın tahıl ihracatında büyük düşüş

Ukrayna Altyapı Bakanlığı'nın verilerine göre, Temmuz ayında Odessa limanına yalnızca 159 gemi yanaştı. Geçen yıl aynı dönemde bu sayı 400'dü. Ağustos ayının ilk iki haftasında limanlardan yapılan tahıl ihracatı, geçen yıla göre yüzde 76 azaldı. Tarım Bakanı Taras Vysotskyi, tüm ihracat yolları (deniz, kara, demir yolu) dahil edildiğinde bu ayki toplam ihracatın normal hacmin üçte birine gerilediğini söyledi.

Rusya da tahıl ihracatı için deniz limanlarına bağımlı. Geçen sezon (Ağustos-Aralık) Rusya'nın tahıl ihracatının yüzde 88'i Azak Denizi ve Karadeniz üzerinden yapıldı. Ukrayna'nın Rus limanlarına ve terminallerine saldırıları nedeniyle Rusya'nın Temmuz ayı ihracatı geçen yıla göre yüzde 20 düştü. Rus ihracatçılar, Ağustos ayında deniz yoluyla yaklaşık 2 milyon ton tahıl ihraç etmeyi bekliyor. Geçen yıl bu rakam 5,7 milyon tondu.

Küresel gıda fiyatları artıyor

Geçen yıl Rusya ve Ukrayna birlikte yaklaşık 95 milyon ton tahıl ihraç ederek dünya ihracatının dörtte birini karşıladı. Uzmanlar, bu yıl iki ülkenin toplam ihracatının 40 milyon ton azalabileceğini öngörüyor. Bu da küresel gıda fiyatlarını olumsuz etkiliyor.

ING Gıda ve Tarım Ekonomisti Thijs Geijer, "Özellikle gelirinin büyük bir kısmını temel gıdaya harcamak zorunda olan ülkeler bu durumdan etkileniyor" diyor. Geijer, Orta Doğu, Afrika ve Asya'daki birçok ülkenin Rusya ve Ukrayna tahılına kısmen bağımlı olduğunu ve mevcut durumun buralarda gıda güvenliğini olumsuz etkilediğini belirtiyor.

Ukrayna, bu ay başında Rusya'ya liman ve yük gemilerine saldırıları geçici olarak durdurmayı önerdi. Tarım Bakanı Vysotskyi, bir saldırı duraklaması halinde Ukrayna'nın normal ihracat hacmine bir ay içinde ulaşabileceğini söyledi. Ancak Rusya bu öneriyi reddetti ve bunun Ukrayna'ya fazla "nefes alma" alanı sağlayacağını ifade etti.

Avrupa'da fiyat artışı beklenmiyor

Geijer, Hollanda ve Avrupa genelinde fiyat artışlarının hemen hissedilmeyeceğini belirtiyor: "Hammadde, bizim mağazada ödediğimiz fiyatın görece küçük bir kısmını oluşturuyor."

Karadeniz'deki güvenlik riskleri nedeniyle Ukrayna ihracatını nehir, kara ve demir yoluyla yapmaya çalışıyor. Ancak Rusya, Ukrayna'nın tahıl ihracatındaki en önemli nehir limanı olan Tuna'daki İzmail limanına geçen hafta saldırdı. Ayrıca Tuna'daki su seviyesinin son yılların en düşük seviyesinde olması, Romanya'nın Köstence limanına yapılan iç su yolu taşımacılığını da olumsuz etkiliyor.

2023'te Romanya, Macaristan, Slovakya ve Polonya, Ukrayna buğdayının ithalatına ve geçişine direnmişti. Bu durum yerel fiyatları düşürmüş ve çiftçilerin hoşnutsuzluğuna neden olmuştu. Bu yüzden AB, Ukrayna'dan yıllık en fazla 1,3 milyon ton buğday ithalatı konusunda anlaşmıştı.

Kara ve demir yolu ihracatı deniz yoluyla karşılaştırıldığında çok daha pahalı. Vysotskyi, ton başına 50 ila 70 dolar (43-60 euro) ek maliyet olduğunu söylüyor. Buğday fiyatı bu yıl yüzde 30'un üzerinde artmasına rağmen bu, kara ve demir yolunu karlı hale getirmiyor.

ING Ulaşım Ekonomisti Rico Luman, "Su üzerinden yapılan taşımaların hacmi çok büyük. Bunu vagonlar veya kamyonlarla telafi etmek mümkün değil" diyor. Ukrayna demir yolları, bu ay günde ortalama 140 yük vagonunun sınırı geçtiğini, savaşın ilk dönemlerinde ise bu sayının günde 650 olduğunu bildirdi.

Ukrayna bu nedenle Tuna ve Ren nehirlerindeki su seviyelerinin yükselmesini umuyor. Bu süre içinde Ukrayna, Moldova ile yapılan anlaşma gibi alternatif yollara bağımlı. Moldova, Ukrayna'ya yıl sonuna kadar demir yolu geçiş ücretlerinde yüzde 50 indirim yaptı ve 600 bin ton tahılın geçişini umuyor.

Bu gelişmeler, Ukraynalı çiftçilerin stoklarını eritmesine yetmeyecek. Depolama alanları dolmak üzere ve yeni hasat dönemi yaklaşırken birçok çiftçi ürünlerini satmakta zorlanıyor. Geijer, "Şu anda gelir sağlanması, maliyetlerin karşılanması ve gelecek sezon yatırım yapılabilmesi için şart" diyor.