Rusya'da parlamento seçimleri: 'Birer tiyatro gösterisi'

Rusya'da yapılan parlamento seçimleri, muhalefetin büyük ölçüde devre dışı bırakılması ve Kremlin yanlısı partilerin üstünlüğü nedeniyle baştan sona kurgulanmış bir süreç olarak değerlendiriliyor. 450 sandalyeli Duma'da Devlet Başkanı Vladimir Putin'in partisi şu anda 310 sandalyeye sahip ve seçim sonuçlarının bu tabloyu pek değiştirmeyeceği öngörülüyor.

Rusya'da yıllardır seçimlere ciddi bir bağımsız gözlem yapılmıyor. Kremlin, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nı (AGİT) seçimleri izlemek üzere ülkeye davet etmedi. AGİT'e göre bu tutum, Rusya'nın son yıllardaki seçim uygulamalarıyla örtüşüyor.

Ülkede bir dönem faaliyet gösteren bağımsız seçim gözlem kuruluşu Golos, yöneticisinin "yabancı ajan" suçlamasıyla beş yıl hapis cezasına çarptırılmasının ardından geçen yıl faaliyetlerini durdurdu. Kuruluş, daha fazla çalışanının da yargılanmasından endişe ettiğini açıklamıştı.

Muhalefet partileri baskı altında

Uzmanlara göre seçim sonucu şimdiden belli. Rusya uzmanı Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland, "Bu seçimler bir anlamda zaten yönetiliyor. Görünen şey, Rusya'yı demokrasi gibi göstermeye yönelik bir tiyatro gösterisi" diyor.

Duma'da Putin'in partisinin yanı sıra dört parti ve birkaç bağımsız aday bulunuyor. Ancak ülkede gerçek bir seçim alternatifi kalmadı. Komünist Parti ve aşırı milliyetçi LDPR, neredeyse tüm önemli konularda Putin'in partisiyle aynı yönde oy kullanıyor. Her iki parti de Ukrayna savaşını destekliyor.

Diktatörlük uzmanı Eelco van der Maat'a göre kabaca iki tür muhalefet partisi var: Duma'da bulunan ve Putin'in partisiyle sık sık birlikte oy verenler ile hükümete karşı çıkan ve Kremlin tarafından tehdit olarak görülenler. Van der Maat, "Rejim bu partileri mümkün olduğunca küçük tutmakta çıkar sahibi. Vatandaşların etrafında toplanabileceği partiler bunlar" diyor. Bu tür bir yükseliş görüldüğünde adaylar seçim listelerinden çıkarılıyor.

Bu yıl ağustos sonunda Yabloko partisinin üyeleri için de aynısı yaşandı. Ukrayna savaşını bitirmek isteyen parti bir miktar popülerlik kazanınca hükümet partiyi seçimlerden men etti. Yedi üye aday olamadı, parti lider yardımcısı Lev Shlosberg ise on bir yıl hapis cezasına çarptırıldı.

2024 başkanlık seçimlerinde Putin'in karşısına çıkan ve savaşın sona ermesini isteyen Boris Nadezhdin de benzer şekilde engellendi. O yılın şubat ayında dolandırıcılıkla suçlanan Nadezhdin, bu yıl "aşırılıkçı semboller" taşıdığı gerekçesiyle tutuklandı. Söz konusu sembollerin, o ay bir ceza kolonisinde hayatını kaybeden tanınmış muhalif Alexei Navalny'nin fotoğrafları olduğu ortaya çıktı. Le Monde'un aktardığına göre Nadezhdin bu süreçte Fransa'ya kaçtı.

Seçim sonuçlarına müdahale yöntemleri

Gerçek alternatiflerin yokluğunun yanı sıra bu seçimlerde oy etkileme yöntemlerinin de görülmesi bekleniyor. Sıklıkla fazladan oy pusulası ekleniyor. 2021 parlamento seçimlerinde araştırma platformu Meduza, Rusya genelinde sandıklara yaklaşık 17,1 milyon ek pusula atıldığını ortaya çıkarmıştı. Daha önce Ukrayna'nın işgal altındaki bölgelerinde sandık başlarında askerler görülmüştü.

Putin çarşamba akşamı yaptığı konuşmada seçimlerin Ukrayna savaşına verilen desteğin bir göstergesi olduğunu söyledi: "Sizin seçiminiz ve görüşünüz, milyonlarca insanın askerlerimizin arkasında durduğunu, birleşik bir halk olduğumuzu bir kez daha gösterecek." Putin'e göre seçimler, "ülkeyi zayıflatmak isteyen güçlere" bir yanıt olarak görülmeli.

Ukrayna son dönemde Rusya'nın içlerine doğru giderek daha fazla saldırı düzenliyor. Hedefler ağırlıklı olarak petrol depoları olduğu için Rusya'da yakıt fiyatları hızla artıyor. Giderek daha fazla Rus, savaştan bıkmış durumda.

Ancak uzmanlar, Rusların bu hoşnutsuzluğu sandığa taşıyacağını düşünmüyor. Kraft van Ermel-Nijland, "Yakıt kıtlığı ve artan fiyatlar orada gerçekten hissediliyor, ama bunun suçlusu kim? Kremlin mi, Ukrayna mı, Batı mı?" diyor.

Putin halkı da kitlesel olarak oy kullanmaya çağırdı. Kremlin'in Ruslara sunduğu seçeneklerin alternatifi olmadığı için direniş göstermenin tek yolu oy vermemek. Ancak Kraft van Ermel-Nijland'a göre bu çoğu zaman kolay değil: "Baskı altındasınız. Bazen oy vermeye giderseniz iş sözleşmeniz yenilenmiyor ya da giderseniz terfi alıyorsunuz."

Van der Maat ise seçime katılım oranının yine de bir gösterge olabileceğini düşünüyor. Düşük katılım, halkın savaştan bıktığı anlamına gelebilir. "Rusların gerçekte ne düşündüğünü tam olarak bilmiyorlar. Seçimler bunun hakkında biraz bilgi verebilir" diyor.

Uzmanlara göre büyük gösteriler ya da Duma'da büyük bir değişiklik beklenmiyor. Van der Maat, "Bu seçimlerin büyük değişimlere yol açması nadiren görülür. Putin tartışma alanı oluşmasına izin veremez" diyor.