Taliban beş yılda verdiği sözlerin hiçbirini tutmadı

Afganistan'da 2021'de yönetime geldikten beş yıl sonra Taliban'ın 'ılımlı' olacağına dair verdiği sözlerin hiçbirinin yerine getirilmediği belirtildi. Eğitim, kadın hakları ve basın özgürlüğü gibi konularda iyileşme sağlanamadığı gibi, kısıtlamalar daha da arttı.

Kadınlara yönelik kısıtlamalar

Taliban yönetiminde kız çocuklarının eğitime erişimi daha da kısıtlandı, kadınların sağlık hizmetlerine ulaşması zorlaştı. Ayrıca kadınlara seyahat kısıtlamaları, kılık kıyafet zorunluluğu ve hatta toplum içinde konuşma yasağı getiren bir 'erdemin yaygınlaştırılması' yasası çıkarıldı. Erkekler için de kılık kıyafet kuralları getirildi; geçen yıl bir grup genç, Peaky Blinders dizisindeki karakterler gibi giyindikleri için Taliban tarafından sorguya çekilmişti.

Afgan ekonomisi ise zor durumda. Yardım kuruluşu CARE'e göre, nüfusun yaklaşık yarısı olan 21,9 milyon kişi hâlâ insani yardıma ihtiyaç duyuyor. Crisis Group analisti Ibraheem Bahiss, 'Nereye giderseniz gidin, giderek daha fazla Afgan'ın umutsuz olduğunu görüyorsunuz' diyor.

Uzmanlardan endişe verici değerlendirmeler

Uzmanlar, baskıların sona ermesinin yakın görünmediğini belirtiyor. Taliban'ın dini lideri Emir Hibetullah Ahundzade'nin giderek daha muhafazakar isimleri etrafına topladığını söyleyen Bahiss, 'Ahundzade, ülkeye dair vizyonunun uygulanmasında ısrar ediyor. Bu da halka daha fazla kısıtlama anlamına geliyor' ifadelerini kullandı.

Afganistan Analistleri Ağı'ndan uzman Rachel Reid ise Taliban'ın katı kuralları uygulamak için daha fazla yöntemi olduğunu, Erdem Bakanlığı'nın güçlendirildiğini ve istihbaratın daha sıkı takip yaptığını söyledi. Reid, eğitim gibi alanlardaki iyileştirme girişimlerinin de bu şekilde engellendiğini belirterek, 'Bazen planlar bile yapılıyor, ancak emir bunu duyuyor ve buna engel oluyor' dedi.

Bu durum, kız çocuklarının çevrimiçi eğitime veya gizli derslere yöneldiği 'alternatif bir eğitim sektörü' oluşmasına neden oldu. UNESCO verilerine göre, Afganistan'da 2,4 milyon kız çocuğu ortaöğretimden men ediliyor ve bu sayı önlem alınmazsa ikiye katlanabilir.

Reid, Avrupa ve ABD'nin Taliban üzerinde daha fazla baskı kurması gerektiğini belirterek, yardımların eğitim ve sağlık alanındaki iyiliklere şartlandırılmasını öneriyor. 'Avrupalı diplomatların önceliği daha çok Afganları ülkelerine geri göndermek üzerine gibi görünüyor' diyor.

Bahiss de Taliban'la olan sınırlı etkileşimin şu an için çoğunlukla mültecilerin geri dönüşü üzerine olduğunu ancak batılı hükümetlerin Taliban'la müzakere etmenin onları meşrulaştırabileceğinden çekindiğini ifade ediyor. Ancak Afgan halkının Taliban'a mecbur kaldığını belirten Bahiss, 'Birçok Afgan on yıllardır süren istikrarsızlıktan yorgun düştü; göreceli istikrarı şimdilik takdir ediyorlar' diye ekliyor.

CARE'den Deniz Dönmez, güvenlik durumunun bazı bölgelerde iyileştiğini ve daha önce gidemedikleri yerlere ulaşabildiklerini, ancak insani ihtiyaçların çok büyük olduğunu belirtiyor. Reid ise bu 'istikrarın' kadınlar için sadece 'savaşın olmaması' anlamına geldiğini vurguluyor.