Tibet'teki sel felaketinde Çin medyasının sansürü dikkat çekiyor

Çin'de Gyirong sınır kapısındaki sel felaketi günlerdir ülke gündeminde ve sosyal medyada konuşuluyor. Çin resmi haber ajansı Xinhua'nın son verilerine göre, Çin tarafında 554 kişi kayıp, iki kişi kurtarıldı ve yedi kişi hayatını kaybetti.

Ancak Tibet'teki durum hakkında neredeyse tek bilgi kaynağı Çin devlet medyası. Bu felaket, Çin'in Tibet'i ne kadar izole tuttuğunu ve Çin medya ortamının ne kadar kontrollü olduğunu gösteriyor.

Dış basına kapalı Tibet

Nepal tarafında gazeteciler kurtarma ekipleri, mağdurlar ve yakınlarıyla serbestçe konuşabilirken, yabancı medya Tibet'e kolayca giremiyor. Bölgedeki Çinli gazetecilere, kurtarma ekiplerinin cesareti ve hükümetin aktif rolünün ön plana çıkarılması yönünde katı talimatlar verildiği, yayınlanan haberlerden anlaşılıyor.

Tibet, dünyanın en erişilemez yerlerinden biri. Çin vatandaşları giriş çıkış yapabilirken, yabancı turistler yalnızca özel izinle organize turlarla gidebiliyor. Diplomatlar ve gazeteciler için erişim daha da zor.

Tibet'in yakın tarihi

Çin, Tibet'i 1950'lerde işgal etti ve o zamandan beri sert bir şekilde yönetiyor. Öncesinde Tibet fiilen bağımsızdı. 1959'da Tibet'in ruhani lideri Dalay Lama Hindistan'a kaçtı. Dharamshala'dan sürgündeki Tibet hükümetini yöneten 91 yaşındaki Dalay Lama, artık bağımsızlık değil, Çin sistemi içinde anlamlı bir özerklik çağrısı yapıyor.

İnsan hakları örgütü Freedom House, sivil ve siyasi özgürlükler açısından Tibet'e 100 üzerinden 0 puan veriyor. Örgüte göre, yabancı medyayla konuşan veya yerel bilgileri internetten paylaşan Tibetliler uzun hapis cezalarıyla karşılaşabiliyor.

Censorship ve kontrol

Çin interneti, dünyanın en özgürlükçü olmayan ve en yoğun sansürlenen çevrimiçi ortamlarından biri. Bu tür büyük felaketlerde sansür mekanizması tam kapasite çalışıyor. Çamur akıntısının sınır karakolunu yuttuğu kamera görüntüleri Çin internetinin birçok yerinden kaldırıldı. Kullanıcılar birbirlerine videoları özel mesajlarla göndermelerini ve sansüre karşı dikkatli olmalarını tavsiye ediyor.

Çin'de hükümet, kullanıcıların gerçek adlarıyla kayıt olması nedeniyle hesapların arkasındaki isimleri biliyor. Koronavirüs salgını sırasında Çin, doğal afetler sırasında sözde sahte haberlerin yayılmasını engellemek için katı yasalar çıkardı. Pekin bunu toplumda huzursuzluğu önlemek için gerekli görüyor, ancak hükümetin işine gelmeyen bilgileri paylaşanları kovuşturmanın bir yolu olarak da kullanılıyor.

Kayıplar için aileler çağrılar yayınlıyor, ancak bu tür mesajlar dünyanın geri kalanında olduğu gibi viral olmuyor ve Çin medyası tarafından aynı şekilde ele alınmıyor.

Başbakan felaket yerinde

Bu arada Çin devlet medyası, kurtarma ekiplerinin kahramanlığını ve hükümetin çalışmalarını öne çıkaran görüntüler paylaşıyor. Her şey sayılarla ifade ediliyor: kaç drone, polis, itfaiyeci, köpek ve asker seferber edildiği ve ne kadar para ayrıldığı belirtiliyor.

Devlet televizyonunun dünkü ana haber bülteninde felaket ana gündemdi. Ancak Tibet'ten görüntüler ancak 17 dakika sonra gösterildi. Görüntülerde Başbakan Li Qiang'ın taşan nehir kenarında devlet yetkililerine talimat verdiği ve bir toplantıya başkanlık ettiği yer alıyordu. Başbakanın felaket bölgesine hızla gitmesi oldukça sıra dışı. Bu durum felaketin büyüklüğünü ve Çin hükümetinin olayı ciddiye aldığını gösteriyor. Bu felaketi, corona salgınının ve 2008'deki yıkıcı Wenchuan depreminin seviyesine yerleştiriyor; o zaman da başbakan hemen bölgeye gönderilmişti. Wenchuan depremi o dönemde 70 bin kişinin ölümüne yol açmıştı.