Trump sonrası dönemde Cumhuriyetçilerin geleceği belirsiz

Amerika Birleşik Devletleri'nde geçen salı günü yapılan ara seçimlerin ardından Cumhuriyetçi Parti içinde Trump sonrası döneme ilişkin tartışmalar hız kazandı. Trump'ın yeniden aday olamayacağı için halefinin belirlenmesi zaten gündemdeydi, ancak seçim yenilgisi bu soruyu daha da acil hale getirdi. Başkan, iki yıl önce Kalema Harris'a karşı rahat bir zafer kazanmıştı; ancak o zamandan bu yana partisi için seçim açısından büyük bir yük haline geldi.

Trump'a ikinci dönemini kazandıran seçmen koalisyonu büyük ölçüde dağılmış durumda. 2024 zaferinde etkili olan demografik gruplar bu kez büyük ölçüde uzak durdu. Genç erkeklerde Demokratlar'a yönelik 38 puanlık bir kayma yaşanırken, Latin kökenli seçmenlerde bu oran 28 puan oldu.

Parti içinde zor denge

Zayıflamış Trump'tan mesafe koymak söylendiği kadar kolay değil. Başkanın kendisini kolayca arka plana itmesine izin vereceğine dair pek bir işaret yok; bu, onun kişiliğine uymuyor. Trump'ı Amerikan siyaset tarihinde bu kadar sıra dışı kılan özelliklerden biri, kendisini her şeyin merkezinde gören sürekli mesajı.

Geçen on bir yılda Trump, Cumhuriyetçi Parti'yi MAGA hareketinin aracı haline getirdi. Sık sık "MAGA Trump'tır" diyor. Ona kişisel sadakat, Cumhuriyetçi siyasetçiler için açık ara en önemli koşul haline geldi; eleştirenler ise partiden uzaklaştırıldı.

Bu durum, salı günkü seçim yenilgisine verilen tepkilere de yansıyor. Farklı eyaletlerdeki yerel Cumhuriyetçi siyasetçiler ve danışmanlar suçu açıkça Trump'a yüklerken, başkent Washington'daki çoğu üst düzey Cumhuriyetçi siyasetçi kamuoyu önünde mesafeli durmayı tercih ediyor. Ancak isimlerini vermeden basına konuşarak başkandan şikayet ediyorlar.

Cumhuriyetçiler için ikilem ciddi. Trump'ı ya da onun en sadık seçmen kitlesini karşılarına alırlarsa ön seçimleri kazanmaları zorlaşıyor. Ancak ulusal seçimlerde Trump ile yakın bağ büyük bir dezavantaj haline geldi. Yani hem onun en sadık seçmenlerinin desteğiyle hem de onlarsız kazanmak gibi zor bir görev söz konusu.

Vance'in açıklaması dikkat çekti

Bu durum yalnızca gelecekte Kongre'de sandalye hedefleyen Cumhuriyetçiler için değil, 2028 başkanlık seçimlerine katılacak olan Trump'ın olası halefleri için de önemli. Seçime daha çok zaman olsa da Amerika'da kampanyanın ara seçimlerin ertesi günü başladığı söylenir. Adaylar genellikle takip eden altı ay içinde kendilerini gösterir.

Trump'ın yerine geçmek için en güçlü konumda bulunan isim olan Başkan Yardımcısı JD Vance, çarşamba günü seçim yenilgisine ilişkin uzun bir açıklama yaptı. Vance suçu tamamen İran'a karşı savaşa yükledi. Sözlerini dikkatle seçti ancak yine de Washington'da büyük bir sarsıntı yarattı. Bir başkan yardımcısının önemli bir dış politika konusunda başkanıyla bu kadar açık biçimde ters düşmesi neredeyse hiç görülmüyor; özellikle de başkan tam sadakat konusunda bu kadar ısrarcıysa.

Birçok siyasi uzman, Vance'in Trump'tan biraz mesafe koymaya çalıştığını düşünüyor. Vance, başkanlık kampanyasına güvenle atılıp atılamayacağını görmek için adım atıyor. Yardımcısının danışmanları ise Amerikan basınına bu konuda henüz bir karar verilmediğini söylüyor.

Trump'ın tepkisi ise sürpriz oldu: beklenmedik ölçüde yumuşak bir yanıt verdi. Başkan, savaşın seçmenin kararında "büyük ölçüde" etkili olduğunu kabul etti. Vance'in savaş başladığında buna karşı olduğunu bildiğini ve bunu "sorun etmediğini" belirtti. Bu tutum, seçim yenilgisine verdiği genel tepkiyle de uyumluydu; kampanya sırasında dile getirdiği seçim hilesi iddialarına ya da Demokratların ülkeyi yıkmak isteyen komünistler olduğu uyarılarına bu kez yer vermedi.

Dolayısıyla Trump'ın, Vance'e seçmen gözünde kendisinden uzaklaşma alanı tanımaya hazır olduğu görülüyor. The New York Times'ın, başkan yardımcısının açıklamasını önceden başkana okuttuğunu bildirmesi bu izlenimi güçlendirdi.

Seçim yenilgisinin Cumhuriyetçi Parti'yi nasıl değiştireceği, Trump'ın tutumuna bağlı kalmaya devam ediyor. Trump değişken bir çizgi izleyebiliyor; bu nedenle mevcut yumuşak tutumun süreceğine dair garanti yok.

Trump artık sık sık "lame duck" (topal ördek), yani görev süresinin son iki yılında siyasi etkisi azalmış bir başkan olarak tanımlanıyor. Bu tanım tartışmalı: Bir başkan, federal hükümetin başı olarak örneğin dış politika alanında geniş yetkilere sahip. Ayrıca Trump'ın mümkün olduğunda Kongre'yi görmezden gelmeyi sevdiği de biliniyor.

Birçok yorumcuya göre başkanın topal ördek rolüne razı olması pek olası değil; daha büyük soru ise öfkeli bir ördeğe dönüşüp dönüşmeyeceği.

Washington'daki büyük inşaat projeleri ve dünya sahnesindeki performansı, seksen yaşındaki Trump'ın ikinci döneminde mirasıyla yakından ilgilendiğini gösteriyor: tarihe damga vurmak istiyor. Zaman daralırken ve siyasi sermayesi ciddi biçimde azalırken, bu isteğin daha da belirgin hale gelmesi muhtemel. Ara seçimler, Amerikan siyasi evreninin parlak merkezi olarak Trump'ın etkisinin azalmaya başladığını gösterdi; ancak şimdilik kimse onun çekim alanından kaçamıyor.