Trump yönetiminden Rus dizeli kararı: Ukrayna tepkili

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya'nın ABD'ye derhal 300 bin ton dizel sevk edeceğini açıkladı. Anlaşmanın ayrıntıları henüz net değil. Dizelin ABD'ye ne zaman ulaşacağı ve Amerikalıların akaryakıt fiyatlarına nasıl yansıyacağı belirsizliğini koruyor. İlerleyen bir aşamada Rusya'nın 500 bin ile 3 milyon litre arasında değişen daha büyük miktarlarda sevkiyat yapması öngörülüyor. Haberin ardından dizel vadeli işlem fiyatı hafifçe geriledi; ancak uzun vadede fiyatların nasıl etkileneceği henüz bilinmiyor.

Anlaşma neden şimdi yapıldı?

Trump, anlaşmayı duyurduğu mesajında "Amerikalılar için daha düşük yakıt fiyatları" hedefini öne çıkardı. İran'daki savaşın başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı'ndan neredeyse hiç petrol taşınamıyor. Bu durum ABD'de dizel fiyatlarının iki katına çıkmasına yol açtı. Konu, ABD başkanı için baş ağrıtan bir dosya haline gelmiş durumda. ABD Kongresi için ara seçimlere bir aydan az bir süre kaldı. Anketler, akaryakıt fiyatlarındaki yüksekliğin sorumlusu olarak Trump'ın görüldüğünü ortaya koyuyor. Bu durum Cumhuriyetçilerin çoğunluğu kaybetmesine yol açabilir. Trump, gidişatı tersine çevirmek için daha önce dizel ihracatına yasak getirmeyi değerlendirmişti; şimdi ise Rusya ile anlaşma yolunu seçti.

NOS'un Orta ve Doğu Avrupa muhabiri Christiaan Paauwe, anlaşmayı şöyle değerlendirdi: "Kiev için ABD ile ilişkilerde bir başka darbe daha. Bir zamanlar en önemli müttefik olan Washington, bu adımla bir sinyal veriyor. Rusya böylece uluslararası izolasyondan biraz daha çıkıyor. Zelensky, Putin'in ancak daha fazla baskıyla ciddi barış görüşmelerine zorlanabileceğini sürekli vurguluyor; ancak burada tam tersi yaşanıyor. Bu arada Trump'ın Zelensky'e yönelik eleştirileri de sürüyor: Ukrayna'nın Rus petrol endüstrisine yönelik hava saldırılarını durdurması gerektiğini söylüyor. Ukrayna ise 'doğrudan yaptırım' olarak tanımladığı bu saldırıların, Rusya Ukrayna'ya yönelik saldırılarını durdurmadığı sürece sona ermeyeceğini açıkça belirtti. Putin saldırıları durdurmaya yanaşmıyor; Trump'tan da bu konuda başka bir açıklama gelmiyor."

Yaptırımlarla çelişmiyor mu?

Başkan Joe Biden, Ukrayna'nın işgalinin ardından Rus petrolü, doğalgazı ve kömürüne ithalat yasağı getirmişti. Bu yasak Trump döneminde de yürürlükte kaldı. Trump geçen ay Rusya'ya yönelik kapsamlı ABD yaptırımlarını mümkün kılan bir yasayı da imzalamıştı. Yasa, ABD'nin Rus yakıtı satın alan ülkelere yüzde 100'e varan ithalat vergisi uygulamasına olanak tanıyor. Trump şimdi bu yasayı devre dışı bırakıyor: ABD Hazine Bakanlığı, Rus dizeli ithalatı için geçici bir izin verdi.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelensky, karara sert tepki gösterdi. Telegram üzerinden yaptığı açıklamada anlaşmayı "Putin'e hediye" olarak nitelendirdi. Ona göre ABD bu adımla Rusya'nın ekmeğine yağ sürüyor ve bunun Ukrayna savaşı üzerinde ağır sonuçları olacak. Zelensky, anlaşmanın Rus savaş kasasını doldurduğunu savunarak "Rusya'nın kazandığı her ek milyar dolar, silah dışında hiçbir şeye harcanmıyor" dedi. Rus saldırılarının, Rus dizeli alımının ne anlama geldiğini gösterdiğini belirten Zelensky, bunu "savaşı uzatmak, sıradan insanları terörize etmek ve altyapıyı yok etmek" sözleriyle tanımladı.

Ukrayna yalnızca sözle değil, eylemle de tepkisini gösterdi. Rusya'nın yakıtı taşıyacağı limandaki bir petrol terminalinde, Rostov-na-Donu'da büyük bir yangın çıktı. Yangının Ukrayna'nın hava saldırısından kaynaklandığı tahmin ediliyor. ABD başkanı bunun üzerine Ukrayna'nın saldırılarına son vermesi gerektiğini bir kez daha vurguladı ve Ukrayna'nın yeni bir lidere kavuşması gerektiğini düşündüğünü ekledi.

Rusya ABD'ye dizel sevk edebilir mi?

Rusya, dev petrol sahalarına sahip bir ülke olsa da Ukrayna'nın petrol endüstrisine yönelik saldırıları nedeniyle kendi yakıt sıkıntısıyla boğuşuyor. Ukrayna, ham petrolün yakıta dönüştürüldüğü rafinerilere düzenli olarak saldırıyor. Bu yaz bu saldırılar, ülkenin dört bir yanında benzin istasyonlarında kuyruklara yol açtı. Rusya bunun üzerine benzin, dizel ve kerosen ihracatına yasak getirdi. Kremlin ayrıca Hindistan ile yakıt ithalatı için anlaşma yaptı. Dolayısıyla Rusya'nın muhtemelen sınırlı miktarda dizel sevk edebileceği, ancak kazandığı her doları silah üretiminde kullanabileceği belirtiliyor.

Putin'in danışmanı Yuri Ushakov dün, Putin ile Trump arasındaki görüşmede Ukrayna ile barış müzakerelerinin gündeme geldiğini, ancak Rusya'nın hedeflerinin aynı kaldığını bildirdi. Bu, Rusya'nın savaşa devam ettiği anlamına geliyor.