Trump'a dizel anlaşması eleştirisi: Putin'e ödün veriliyor

ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü Beyaz Saray önünde düzenlediği basın toplantısında Rusya ile varılan dizel anlaşmasını duyurdu. Trump, ülkeye büyük miktarlarda petrol gireceğini belirterek, "Başkan Vladimir Putin'e teşekkür etmek istiyorum" dedi.

Anlaşma kapsamında ABD'ye doğrudan 300 bin ton dizel sevk edilecek. Kasım ayında 500 bin ton daha teslim edilecek. Önümüzdeki aylarda ise milyonlarca tonluk birkaç dizel sevkiyatının daha yapılması planlanıyor.

Bu anlaşma, ABD'nin Avrupa Birliği ve bazı ülkelerle birlikte Rusya'ya uyguladığı petrol yaptırımlarından şimdilik ayrılması anlamına geliyor. Trump, Rus dizeline Amerikan enerji piyasasını kurtarmak için ihtiyaç duyulduğunu savunuyor.

Kremlin: Putin Ukrayna'da hedeflerine ulaşana kadar saldırıları sürdürecek

Anlaşmanın yapıldığı telefon görüşmesinde Putin'in Ukrayna ile yeni barış müzakerelerine yanaşmadığı, Kremlin başdanışmanı Yuri Ushakov tarafından aktarıldı. Putin'in, Rusya Ukrayna'daki hedeflerine ulaşana kadar saldırıları sürdüreceğini belirttiği kaydedildi.

Radboud Üniversitesi'nden dış politika uzmanı Laurien Crump, "Trump bu bilgiyi aldıktan sonra Putin ile anlaşmayı imzaladı. Böylece Ukrayna'yı kaçıncı kez satışa çıkardığını bir kez daha gösterdi" değerlendirmesini yaptı.

Trump ile Putin telefon görüşmesi yaparken Miami'de ABD, Ukrayna ve Avrupa delegasyonlarının katıldığı barış görüşmeleri düzenleniyordu. Görüşmeler bir gün sonra sona erdi. Crump'a göre bu şaşırtıcı değil: "Putin aynı gün Trump'tan tüm alanı alırken Miami'de bir şey elde edemezsiniz."

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, anlaşmanın ardından X platformunda tepki gösterdi. "Putin'e verilen hediyeler barış getirmez, medeni dünyaya fayda sağlamaz" diyen Zelenski, "Rusya bu dizel sevkiyatını daha fazla terörle ödüllendirecek" ifadelerini kullandı.

ABD'nin Rusya'ya bu yakınlaşmasının savaş üzerinde olumsuz sonuçlar doğurması bekleniyor. Doğu Avrupa tarihçisi Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland, bunun "ABD'nin uluslararası hukukun ihlal edilmesini umursamadığının açık bir işareti" olduğunu söyledi.

Kraft van Ermel-Nijland, "Davranış kısmen geri bildirimle şekillenir. Yanlış bir şey yaptığınızda cezalandırılmanız gerekir. Rusya için bu, şu an yaptıklarının sorun olmadığı anlamına geliyor" diye konuştu.

Zelenski'nin, Rusya'nın bu tür ödüller veya yakınlaşmalar gördüğünde daha sert vurduğu yönündeki tezi Crump'a göre doğru. Crump, Ukrayna'da Trump ile Putin arasındaki görüşmelerin savaş alanına etkilerine dair istatistikler tutulduğunu belirterek, "Bu görüşmeler her seferinde Putin'in alan kazandığını gösteriyor. Ardından Ukraynalı sivillerin ölü sayısının arttığını görüyoruz" dedi.

Cumartesi günü, dizel anlaşmasının açıklanmasından sadece birkaç saat sonra Rusya, Ukrayna'nın Zaporijya kentine ağır bir saldırı düzenledi. Saldırıda aralarında üç çocuğun bulunduğu 12 kişi hayatını kaybetti. Ukrayna'da son dönemde sivil ölümlerinin artması dikkat çekiyor ve Rusya'nın seçtiği stratejiyle uyumlu görünüyor.

Rusya, 'General Armageddon' lakabıyla tanınan üst düzey asker Sergey Surovikin'i Kiev'e sert vurmak üzere cepheye geri getirdi. Ayrıca son dönemde birçok önemli köprüyü yıktı.

Chatham House düşünce kuruluşundan ekonomist Timothy Ash'e göre Rusya'nın saldırı hedefi, "ekonominin işleyişini ve sivillerin moralini çökertmeye" kaydı.

Trump için dizel anlaşması iç siyasetteki enerji krizi için son çare

Trump'ın Rus saldırganlığını durdurma konusunda pek istekli görünmediği değerlendiriliyor. Ona göre dizel anlaşması, ülkesinde en çok eleştiri aldığı konu olan yüksek enerji fiyatlarıyla mücadelede son çare.

Trump seçim kampanyası boyunca enerji fiyatlarını düşüreceğine dair defalarca söz vermişti. Ancak küresel petrol ve dizel ihracatını aksatan İran savaşı büyük kıtlıklara yol açtı. Crump, "Trump bu enerji krizi yüzünden ara seçimleri kaybetme riski olduğunu biliyor. Onu bu krizden kurtarmak için Putin'e ihtiyacı var" dedi.

Dış politika uzmanı Crump'a göre bu ironik bir durum: "Putin kahkahalarla gülüyor. Trump'ın şu an bu kadar zor durumda olmasına yol açan İran'ı destekliyor."

Trump, petrol kıtlığı yaygın olduğu için Rusya ile anlaşmanın tüm dünyaya fayda sağlayacağını savunuyor. Bu tutum, Rusya'ya yönelik petrol yaptırımlarını sürdürmek isteyen NATO ülkelerinin çoğunun tepkisini çekiyor.

Kraft van Ermel-Nijland'a göre bu, Avrupa'nın Trump'ın yaptırım gevşetmesine katılması gerektiği anlamına gelmiyor. "Sonuçta bu dizeli öncelikle kendi kıtlıkları nedeniyle alıyorlar" diyen tarihçi, Rusya'nın satışlarından dolaylı olarak faydalanmanın neredeyse kaçınılmaz olduğunu belirtti: "Sonuçta ABD'den çok şey alıyoruz ve bunlar yakında bu Rus dizeliyle taşınacak."

Crump'a göre ise bu şekilde Avrupa yaptırım paketlerinin etkisiz hale getirilmesi sorun teşkil ediyor. "Bu, Rusya'nın Trump ile anlaşmalar yapabildiğini ve Trump'ın bunu duyurmaktan hiç rahatsız olmadığını gösteriyor" dedi.

Uzmana göre bu, Putin için bir rüya anlaşma: hem Trump'ı avucunun içine aldı hem de Zelenski'ye darbe vurdu. Anlaşma ayrıca Rusya'nın dizel ihracat yasağına da beklenmedik bir son verdi. Ukrayna'nın petrol rafinerilerine saldırıları nedeniyle ülkede oluşan kıtlık nedeniyle konulan yasak, stokların aniden normale dönmesiyle kalktı. Bu da rezervlerin devrede olabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.