Trump'ın seçmen yasası Kansas'ta 2014'te kaosa yol açmıştı

ABD Başkanı Donald Trump, Kongre seçimleri öncesinde seçmenlerin oy kullanabilmesi için vatandaşlık kanıtı ve pasaport göstermesini istiyor. Benzer bir uygulama 2014 yılında Kansas eyaletinde test edildi ve on binlerce seçmenin mağdur olduğu bir kaosla sonuçlandı.

Kansas'ta 2014 yılında seçmen kaydı yaptırmak isteyen Steven Fish'ten doğum belgesi istendi. Fish, belgenin nerede olduğunu bilmiyordu. Belge üvey babasında olabilirdi ancak onunla görüşmüyordu. Doğduğu askeri üs ise 1990'lı yıllarda kapatılmıştı.

Hollandalılara tuhaf gelebilir ama pek çok Amerikalı doğum belgesini elinde bulundurmuyor. Dahası, nüfusun yarısının pasaportu bile yok. Kansas eyaletinde bu oran daha da düşük.

Belgelerini eksiksiz tamamlayan seçmenler de sorun yaşadı. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) yetkilisi Micah Kubic, kadınların doğum belgesindeki isimden farklı isim taşıdıklarını açıklamak için evlilik cüzdanı da göstermek zorunda kaldığını hatırlatıyor.

Geçerli belgesi olanlar da oy veremedi

Kansas City'de ehliyet başvurusu sırasında tüm gerekli belgeleri sunan Tad Stricker, aynı anda seçmen kaydı da yaptırmıştı. Ancak kendisinden belge istenmedi. Sandık başına gittiğinde seçmen listesinde olmadığını öğrendi. Geçici oy pusulası doldurdu ancak bu oy sayılmadı ve Stricker'ın oyu boşa gitti.

Fish ve Stricker yalnız değildi. Araştırmalar, Kansas'ta yaklaşık 30 bin kişinin seçmen kaydının haksız yere engellendiğini ortaya koydu. Üstelik yasa, amacının ötesinde bir etki yarattı: yalnızca birkaç düzine vatandaş olmayan kişi kayıt yaptırmıştı ve bunların çoğu yanlış anlaşılma sonucuydu. Bu kişilerden yalnızca birkaçı gerçekten oy kullandı.

ACLU'den Kubic, "Bunun için on binlerce oyun kaybedilmesine değmezdi" diyor.

Rakamlar ülke genelindeki tabloyla örtüşüyor. Muhafazakâr düşünce kuruluşu Heritage Foundation bile çeyrek asırda, bir milyardan fazla kullanılan oy içinde doksandan az örnek bulabildi. Washington D.C.'deki Campaign Legal Center'dan Lana Nott, "Bu tür sahtekârlığın cezası hapis veya sınır dışı edilme, bu riski neredeyse kimse göze almaz" değerlendirmesinde bulunuyor.

Çoğu durumda kasıt olmadığı görülüyor. Kansas'ta bir belediye başkanı, ABD vatandaşı olmamasına rağmen birkaç kez Trump'a oy vermişti. Meksika kökenli Joe Ceballos, daimi oturum izni sahibiydi ve oy veremeyeceğini bilmediğini söyledi. Ceballos belediye başkanlığından istifa etti, bir yıl denetimli serbestlik ve para cezasına çarptırıldı. Kısa süre sonra göçmenlik dairesi ICE tarafından gözaltına alındı. Şu an duruşması beklenirken kefaletle serbest bırakılmış durumda.

Cumhuriyetçiler ise Demokrat eyalet New Jersey'deki son skandala dikkat çekiyor. Bir yazılım hatası nedeniyle 6.600 kişi haksız yere seçmen olarak kaydedilmiş, bunlardan 400'ü oy kullanmıştı.

Steven Fish ve Tad Stricker, ACLU'nun desteğiyle Kansas eyaletine dava açtı ve kazandı. 2018'de mahkeme kuralları anayasaya aykırı ilan etti. Eyalet, davacılara avukatlık masrafları olarak yaklaşık iki milyon dolar ödemek zorunda kaldı. Eyalet temyize gitti ancak üst mahkemeler de aynı sonuca vardı.

Bu karar, Kansas'taki 'SAFE-act' yasasının sonu oldu. Ancak Başkan Trump'la birlikte yasa neredeyse aynı isimle, 'SAVE-act' olarak yeniden gündeme geldi. Trump, benzer yükümlülükler getiren başkanlık kararnamesi mahkemede durdurulduktan sonra yasayı Kongre'den geçirmek için tüm ağırlığını koyuyor.

Bu yıl içinde Trump, kendi partisi SAVE-act'i desteklemediği sürece başka yasaları imzalamayı bile reddetti. Şu an Senato'da çoğunluk yok ancak bir düzine Cumhuriyetçi eyalet benzer kuralları uygulamaya koydu. Bu eyaletlerin yarısında kurallar yaklaşan ara seçimlerde geçerli olacak.

Steven Fish için bu bir déjà vu gibi. "Seçim haklarımızın aynı söylemlerle yeniden kısıtlanması şok edici" diyor. Tad Stricker ise "Bu filmi ve sonunu zaten gördük" ifadesini kullanıyor.

Stricker, seçmenlerin siyasi nedenlerle oy hakkından mahrum bırakıldığını düşünüyor. Özellikle göçmen kökenli Amerikalıların seçmen kaydında daha fazla zorluk yaşayacağından endişeli. "Ben orta yaşlı beyaz bir erkek olarak mağdur olduysam, vatandaşlığa geçmiş göçmenler için ne olur?" diye soruyor.

Ancak kurallar yürürlüğe girmese bile Trump bunu siyasi olarak kullanabilir. Cumhuriyetçilerin seçim yenilgisi durumunda seçim sahtekârlığı iddialarını yeniden dile getirebilir.