UCM gerilimi BM toplantısı öncesi tırmanıyor

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) çevresindeki gerilim, New York'taki BM Genel Kurulu toplantısı öncesinde yükseliyor. ABD Başkanı Trump, mahkemeyi fiilen çalışamaz hale getirebilecek yeni yaptırımlar açıklamakla tehdit ediyor. Başbakan Jetten ve Dışişleri Bakanı Berendsen şu anda New York'ta bulunuyor. İkisinin Trump'ı bu kararından vazgeçirip vazgeçiremeyeceği ve diplomatik süreci ne kadar sert oynayacakları belirsizliğini koruyor.

UCM, Lahey'de bulunuyor. İsrail Başbakanı Netanyahu hakkındaki tutuklama emri ve Afganistan'daki Amerikan askerlerine yönelik soruşturma nedeniyle Trump yönetimi mahkemeye karşı çıkıyor. ABD, daha önce UCM yargıçları ve savcılarını yaptırıma tabi tutmuştu. Bu yaptırımların sonuçları ağır oldu; söz konusu kişiler temel görevlerini neredeyse yerine getiremez hale geldi. Mevcut yaptırımlar ağırlıklı olarak UCM'nin bireysel çalışanlarını hedefliyor. Yeni yaptırımların ise kurumun tamamına yönelik olması ve mahkemeyi fiilen devre dışı bırakması bekleniyor.

Hollanda parlamentosundan çağrılar

Tweede Kamer'de (Hollanda Temsilciler Meclisi) hükümete ABD'ye karşı sert bir tavır alması yönündeki çağrılar giderek güçleniyor. D66 ve Pro partileri, Batı'nın ABD yaptırımlarını kabul etmemesi gerektiğini savunuyor. İki parti, şirketleri ve kurumları Amerikan yaptırımlarını görmezden gelmeye zorlayacak bir yasa çıkarılmasını istiyor. Pro milletvekili Kati Piri, hükümetin bugüne kadar "son derece gevşek" davrandığını söylüyor.

Nisan ayında Tweede Kamer çoğunluğu, sözde "blocking statute" (engelleme yasası) çağrısı yapan bir önergeyi kabul etmişti. Bu, ABD yaptırımlarına karşı bir tür karşı yaptırım anlamına geliyor ve şirketlerin Trump'ın UCM karşıtı tedbirlerine uymasını yasaklıyor. Ancak bu "karşı yaptırımlar" henüz yürürlüğe girmedi.

Dışişleri Bakanı Berendsen (CDA), bu ayın başında milletvekillerinin sorularına verdiği yanıtta hükümetin öncelikli olarak perde arkasında sessiz diplomasiye odaklandığını belirtmişti. Bu yaklaşımın işe yarayıp yaramadığı ise tartışma konusu. Amerikan hükümet kaynaklarının Reuters ve The Wall Street Journal'a aktardığı bilgilere göre UCM'ye yönelik yeni yaptırımlar yolda. Trump'ın bunları yarın BM toplantısında duyurması ihtimali var; ancak son bilgiler yaptırımların ancak önümüzdeki hafta açıklanacağını gösteriyor.

Lahey ve Avrupa cephesi

Haag Belediye Başkanı Van Zanen, kentte yaşayan yaklaşık 900 UCM çalışanını "soğukta bırakmayacağını" söyledi. Van Zanen, kentte halihazırda işleri nedeniyle normal hayatlarını sürdüremeyen yargıç ve çalışanlar bulunduğunu belirtti.

D66 milletvekili Hanneke van der Werf ise "kadife eldivenle yürütülen yaklaşımın meyve vermediğini" ifade ediyor. Hollanda karşı yaptırımları tek başına ilan edemiyor; bunun için AB'de çoğunluk gerekiyor. Belçika ve İspanya bu adımı destekliyor, ancak Avrupa'nın geri kalanından henüz belirgin bir ses çıkmış değil. Van der Werf'e göre bu nedenle Hollanda'nın mahkemeye ev sahipliği yapan ülke olarak öncülük yapması gerekiyor.

ABD'nin UCM'yi tamamen sona erdirmek istediği bilinen bir gerçek. Dışişleri Bakanı Rubio, mahkemeyi "taş taş sökmek" istediğini açıklamıştı. Trump ayrıca NATO müttefiklerine UCM'den çekilme çağrısı yapmıştı. Siyaset muhabiri Nynke de Zoeten'e göre Hollanda bir süredir bu adımların geleceğini biliyor ve durumu ABD'ye de doğrudan iletmişti. Hollanda hâlâ yaptırımları yumuşatmayı umut ediyor, ancak ek yaptırımların engellenme ihtimali düşük. Hükümet şimdiye kadar Amerikalıları daha fazla kızdırmamak için temkinli bir tutum izledi. Karşı yaptırımlar ise "ağır bir araç" olarak görülüyor; Batı'nın bu araçları devreye sokması halinde ABD'den yeni ek yaptırımlar gelebileceği ve tırmanmanın daha da artacağı endişesi taşınıyor.