Ukrayna ağır kışa hazırlanıyor: Rusya'da da etkiler hissediliyor

Ukrayna, enerji altyapısına yönelik saldırıların ardından bu kış ciddi insani sorunlarla karşı karşıya. Geçen kış yüz binlerce konut haftalarca elektriksiz ve ısıtmasız kalmış, sıcaklık eksi 25 dereceye kadar düşmüştü. Özellikle başkent Kiev bu durumdan ağır etkilendi. Rusya'nın elektrik ve ısıtma şebekeleri gibi sivil altyapıya verdiği hasar halen tamamen onarılmadı.

Ukrayna Enerji Bakanı Denys Shmyhal geçen ayın sonunda ülkenin kasım ayına kadar 19,6 gigavat elektrik üretebileceğini söyledi. Bu rakam, kışın yoğun saatlerinde ihtiyaç duyulan miktarın biraz üzerinde. Ancak birçok Ukraynalı bu tahmini pek umut verici bulmuyor; geçen kış Rus saldırılarının 9 gigavatlık üretim kapasitesini devre dışı bıraktığını, bunun da ihtiyacın yaklaşık yarısına denk geldiğini hatırlıyorlar.

Altyapı onarımında büyük engeller

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Direktörü Alexander De Croo geçen hafta Ukrayna'da bir "insani felaket" riski bulunduğunu ve kış hazırlıklarının "zamana karşı bir yarış" olduğunu belirtti.

Sorunların listesi uzun. Ukrayna hükümetinin yeterli parası yok. Mart ayında sunulan sivil altyapıyı kışa hazırlama planının maliyeti 5,4 milyar euro olarak hesaplanmıştı; hükümet şimdiye kadar yalnızca 1,2 milyar euro civarında kaynak ayırabildi. Sivil altyapıyı korumak için yeterli hava savunma füzesi bulunmuyor. Yedek makine ve parçaların temin süreleri bazen yılları buluyor; mühendis ve teknisyen açığı büyük. Kamu ısıtma şirketleri ise yıllardır fiyat artışı yapamadıkları ve hükümetten yeterli destek alamadıkları için ağır borç yükü altında.

Hava savunma mühimmatının yanı sıra bazı sivil ekipmanlara ulaşmak da geçen yıla göre zorlaştı. Sabit tesislerin hasar gördüğü bölgelerde kullanılabilecek mobil gaz türbinleri bunlardan biri. Ukrayna enerji sektöründen bir kaynak, The Kyiv Independent'a yaptığı açıklamada, "Yapay zeka patlaması nedeniyle dünyanın her yerinden veri merkezleriyle bu türbinler için rekabet ediyoruz" dedi. "Fiyat artıyor, bekleme kuyruğu uzuyor."

Kiev'de sığınak kapasitesi yetersiz

Eleştirmenler hükümeti yaklaşan kışa çok yavaş ve yetersiz hazırlandığı için suçluyor. Kiev'deki durum sık sık örnek olarak gösteriliyor. Yerel yönetimler 200 bin kişilik ısıtmalı sığınak hazırlıyor, ancak başkentin nüfusu yaklaşık üç milyon.

Moskova da kendi ülkesinde geçmişe göre daha zorlu bir kışla karşılaşabilir. Son aylarda Ukrayna, Rusya'nın derinliklerindeki rafinerilere, askeri tesislere, altyapıya ve çevrimiçi mağaza depolarına yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdı. Ukrayna Savunma Bakanlığı'na göre ağustos ayında 12 büyük petrol rafinerisi vuruldu; en uzaktaki rafineri, Ukrayna-Rusya sınırından yaklaşık 1.500 kilometre mesafede bulunuyor.

Bu saldırılar savaşı birçok sıradan Rus için ilk kez bu kadar yakından hissedilir hale getiriyor; özellikle sınır bölgesinde yaşamayanlar veya Ukrayna'da savaşan yakınları olmayanlar için. Rusya'nın neredeyse her bölgesi yakıt sıkıntısı nedeniyle önlemler aldı. Sosyal medyada benzin istasyonlarındaki uzun kuyruklarda sürücülerin birbirine girdiği görüntüler paylaşılıyor. Çiftçiler ise hasat makineleri için yeterli yakıt bulamadıklarından yakınıyor.

Bu durum Ukraynalı sivillerin bu kış yaşayacakları zorluklarla kıyaslanamaz; ancak karşılık verebilme kabiliyeti Ukrayna tarafının moralini yükseltiyor. Glavcom adlı haber kuruluşunda bir köşe yazarı geçtiğimiz günlerde şöyle yazdı: "Ukrayna bir Rus kışına hazırlanıyor. Peki Rusya bir Ukrayna kışına hazır mı?"

Ülkenin doğusundaki çatışmalar ise Donetsk bölgesindeki savunma hattında yoğunlaşıyor. Yaklaşık 50 kilometrelik bir şeritte dört büyük ve birkaç küçük şehri kapsayan bu hat, son on bir yılda adeta bir savunma kalesine dönüştü ve Ukrayna'nın doğudaki savunmasının belkemiğini oluşturuyor.

Askeri analistler, Rusya için en iyi ilerleme fırsatının kışın değil sonbaharda olduğunu değerlendiriyor. Ağaçlar yapraklarını döktüğünde Rus insansız hava araçları Ukrayna mevzilerini daha iyi haritalayabiliyor; kışın görülen sis ve bulutlanma da bu araçların işini zorlaştırıyor. Sonbaharda piyade birliklerinin ilerlemesi de kolaylaşıyor.

Amerikan düşünce kuruluşu Institute for the Study of War'a (ISW) göre Ukrayna, son altı ayda Rusya'nın toprak kazanımlarını net olarak sıfıra yakın tutmayı başardı. ISW, Ağustos 2024'te Ukrayna'nın Rusya'nın Kursk bölgesine ani müdahalesinden bu yana ilk kez inisiyatifin yeniden Ukrayna tarafına geçtiğini belirtiyor.

Rus kuvvetleri bazı bölgelerde, özellikle Druzhkivka kenti yönünde ilerlemeye devam ediyor; ancak Ukrayna tarafı da bir dizi başarılı karşı taarruz gerçekleştirdi. Halen süren "Vivaldi operasyonu" bunlardan biri ve Rusya'nın savunma hattını kuzeyden ve güneyden kuşatma girişimini boşa çıkardı. Ukrayna birlikleri Rus kuvvetlerini Lyman kenti yakınlarında geri püskürttü.

Şu an için geçen yıl Pokrovsk kenti çevresinde yaşanan gibi büyük çaplı bir Rus kış taarruzuna dair bir işaret bulunmuyor. Askeri analistler, cephede büyük hareketlilik yaratmayan yıpratma savaşının kış aylarında da süreceğini, buna karşılık hava savaşının yoğunlaşacağını öngörüyor.