Uzman: Gölge filo ile mücadele zorlu geçiyor

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in artık yalnızca Ukrayna'yı değil, tüm Avrupa'yı hedef aldığı değerlendirmesi yapılıyor. Rusya, füze ve asker yerine sabotaj gibi hibrit eylemlerle Avrupa'ya meydan okuyor. Bu durum, Ukrayna savaşının yatay bir tırmanması olarak görülebileceği gibi, Moskova'nın bilinçli bir taktiği olarak da yorumlanıyor.

Avrupa ülkeleri, Rusya'nın saldırganlığını finanse eden gölge filoya ait petrol tankerlerine yönelik denetimlerini sıklaştırırken, Putin'in yanıtı "korsanlığa son verin, size de karşılık verebiliriz" mesajı olabilir. Uzmanlar bu tırmanmayı, Batı'ya yönelik bir uyarı olarak da okuyor: Ukrayna'ya hava savunma silahı ve füze verilmemesi, ekonomik yaptırımların kaldırılması, ABD'nin Ukrayna'dan uzaklaşması ve NATO'nun zayıflatılması mesajı.

Almanya'nın tutumu ve gölge filo

Almanya'nın Rusya'yı Leipzig havaalanına insansız hava aracıyla saldırı girişimiyle suçlamasının ardından, gölge filoya karşı önlemler Almanya'nın karşı hamlelerinden biri olacak. Almanya bu yıl 165 sabotaj eylemiyle karşılaştığını açıkladı. Bunların tümü Rusya tarafından yapılmamış olsa da, ton belirlenmiş durumda. Berlin'in harekete geçme isteği, aşırı sağcı Alternative für Deutschland (AfD) partisinin yükselen popülaritesinden bağımsız değil. Hükümetin AfD seçmenine "şimdi Putin fısıltısı sırası değil, bu ülkenin güvenliği söz konusu" mesajı verdiği yorumu yapılıyor. Bu tutumun Saksonya-Anhalt eyaletinde AfD'nin çoğunluğu kazandığı seçim sonucuna bir yanıt olduğu belirtiliyor.

Gölge filo yaklaşık bin gemiden oluşuyor; bazı kaynaklar bu sayının son yıllarda 1600'e çıktığını belirtiyor. Genellikle paslı petrol tankerlerinden oluşan filo, karanlık işe alım büroları aracılığıyla Çin ve Hindistan gibi alıcılara Rus petrolü taşıyor. Tanker başına 50 ila 70 milyon dolar değerindeki yükü sigortalamak isteyen şüpheli sigorta şirketleri hâlâ bulunuyor. Sistem, Rusya'nın Ukrayna savaşını finanse etmesi için neredeyse vazgeçilmez durumda. Yıllık 100 milyar dolara (yaklaşık 86 milyar euro) kadar bir miktarın söz konusu olduğu belirtiliyor.

Bir Alman veri sızıntısına göre savaşın başından bu yana 80'den fazla Rus askeri, 90'a yakın tankerde görev aldı. Bu kişilerin isimleri artık yaptırım listelerinde. Tankerler genellikle şüpheli ülkelerde kayıtlı. Kayıt resmi görünse de ucuza elde edilebiliyor; Aruba'nın bile bir petrol tankeri bulunduğu ortaya çıktı. Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, ABD ve Kanada'nın kayıt listeleri birbiriyle aynı olmadığı için uygulama zorlaşıyor.

Tankerler 'sahte bayrak' taşıyorsa, durdurulup el konularak müdahale edilebiliyor. Ancak bunun kanıtlanması gerekiyor. Gemiler transponderlerini sık sık kapattığı için tespit ve takip zorlaşıyor. Açık denizde serbest geçiş hakkına sahip olmaları da cabası. Sahte bayraklar, gemi isimleri ve mürettebat zaman zaman değişiyor. Yükler açık denizde başka tankerlere aktarılabiliyor; bu tür transferleri önlemek için gemilerin 24 saat izlenmesi gerekiyor, bu da zaman alıcı ve maliyetli.

Hiç bayrak taşımayan gemilere bindirildiğinde yasa dışı unsurlar tespit edilebiliyor: insansız hava araçları, casuslık malzemeleri ve şüpheli kişiler. El koyma da mümkün. Putin, bu durumda "saf korsanlık" yapıldığını savunuyor. AB'nin giderek daha fazla tankeri ve kişiyi kara listeye alması Moskova'yı sıkıştırmaya başladı; ancak takip ve el koyma Batılı vergi mükellefine ciddi maliyet çıkarıyor. Uzmanlara göre yaptırımlar aslında bir taciz döngüsü, hiçbir zaman kesin bir zorlama aracı olmuyor. Batı başkentlerinde, gölge filoya yönelik önlemlerin "çok sert" olmaması gerektiği belirtiliyor; aksi halde dünya petrol fiyatları hızla yükselerek Batılı tüketiciyi zor durumda bırakabilir.

Hollanda ve diğer ülkelerin tutumu

Hollanda, gölge filoya karşı mücadelede ön saflarda yer almıyor; mevzuat henüz tamamlanmadı. Konu şu anda Danıştay'da ve uygulanabilirliği konusunda şüpheler var. Petrol tankerleri Hollanda sularından geçiyor ve Vlissingen'de yakıt ikmali yapıyor. Parçalanmış hizmetlerin gerçek Ruslarla karşılaşma konusunda çok istekli olmadığı belirtiliyor. Yunanistan uzun süre hiç katılmadı çünkü Rus petrolünün taşınmasından iyi kazanç sağlıyordu. Fransa ve Birleşik Krallık daha hızlı hareket ediyor; İtalya da onları izliyor. Norveç ise tanker olmayan gemilere bile el koyma cesaretini gösteriyor, ancak bu özel bir durum olarak niteleniyor.

Baltık ülkeleri ve Finlandiya özel bir sorun yaşıyor; çünkü Rus petrol ihracatının büyük bölümü Finlandiya Körfezi'nden başlıyor. Bu durum ülkeleri Rus karşı önlemlerine karşı savunmasız kılıyor; zira Finlandiya ihracatının büyük kısmı da deniz yoluyla yapılıyor. Moskova bu tür eylemlere geri adım atmadığını gösterdi. 2024'te Finlandiya ile Estonya arasındaki bir elektrik kablosunun kopan çapa nedeniyle hasar görmesi buna örnek olarak gösteriliyor.