Uzmanlar: Rotterdam limanında tavşan tek başına çözüm değil

Geçen hafta Rotterdam limanı çevresindeki kumullarda tavşan sayısının artırılmasıyla doğa izinlerinin yeniden verilebileceği ve limanın azot kilidinin açılabileceği haberi dikkat çekti. Çiftçiler arasında bu durum tepkiyle karşılandı: Liman için çözüm buysa neden çiftçiler için aynısı yapılamıyor?

Ancak yalnızca tavşan sayısını artırmanın limanı azot kilidinden kurtaracağını söylemek gerçeği tam yansıtmıyor. Liman çevresindeki doğa alanlarında daha fazlasının yapılması gerekiyor. Bölgeye ait olmayan bitkilerin temizlenmesi ve kurumayı önleyici tedbirlerin alınması planlanıyor. Ayrıca limanın azot salımının önümüzdeki yıllarda daha da azaltılması hedefleniyor.

Ekolojistlerin araştırmasına göre liman yakınındaki dört Natura 2000 alanının durumu sanıldığı kadar kötü değil. Limandaki şirketlere doğa izni verilirken yalnızca limanın batı bölümü çevresindeki 25 kilometrelik sınır içinde kalan alanlara ulaşan azot dikkate alınıyor. Azot elbette bu mesafenin ötesine de ulaşıyor; ancak Danıştay üç yıl önce 25 kilometrenin sınır olarak kullanılabileceğine karar verdi. Bu mesafenin ötesindeki azotun doğa üzerindeki etkileri Devlet tarafından ele alınması gereken bir sorun olarak görülüyor ve doğa izni değerlendirmesinde hesaba katılmıyor.

Limanın payı ve bölgesel farklar

Korunan doğaya ulaşan azotun yalnızca küçük bir bölümü limandan kaynaklanıyor. Limanın güneyindeki Voornes Duin ile Den Haag'ın kuzeyindeki Meijendel ve Berkheide'de bu oran yaklaşık yüzde 13. Ülke genelinde doğaya ulaşan azotun sadece yüzde 3'ü sanayiden gelirken, yüzde 48'i tarımdan kaynaklanıyor.

Sanayi ve trafikten kaynaklanan azot ile ahırlardan çıkan azot arasında kimyasal fark da bulunuyor. Sanayinin saldığı azot oksitler (NOx) ile gübrenin yol açtığı amonyak (NH3) farklı kimyasal yapılara sahip. Korunan doğa alanlarındaki azot oksit miktarı on yıllardır azalırken, amonyak salımındaki düşüş yıllardır durmuş durumda.

Limanın bir avantajı da çevresindeki doğa alanlarının azot açısından görece iyi durumda olması. Voornes Duin'in yalnızca yüzde 14'ünde bölgenin taşıyabileceğinden fazla azot birikiyor. Bu oranın 2030'da yüzde 11'e düşmesi bekleniyor. Meijendel ve Berkheide'de ise alanın dörtte birinden biraz azında fazla azot var; 2030'da bu oranın yüzde 14'e gerilemesi öngörülüyor.

Nieuwkoopse Plassen'de durum çok daha kötü. Alanın yalnızca yüzde 43'ünde fazla azot bulunmuyor ve dört yıl sonra da durumun aynı kalması bekleniyor. Zuid-Holland eyaleti yetkilisi, Nieuwkoopse Plassen Rotterdam limanının yanında olsaydı mevcut azot planlarının mümkün olmayacağını söylüyor. Zuid-Holland dışına bakıldığında Veluwe, kötü durumdaki doğa alanlarına örnek. Ülkenin en büyük kara doğa alanının neredeyse tamamında fazla azot birikiyor.

Kritik birikim değeri (kdw), bir hektarın yılda ne kadar mol azot kaldırabileceğini gösteriyor. Bir mol yaklaşık 14 gram azota denk geliyor. Bazı doğa türleri daha fazla azot kaldırabiliyor; örneğin meşe ormanları fundalıklardan daha fazla azota dayanabiliyor. Haritada kırmızıyla gösterilen alanlarda tavşan sayısını artırmak gibi basit müdahaleler yeterli olmuyor. Drents-Friese Wold, Dwingelderveld ve Peel gibi aşırı azot alan bölgelerde de durum benzer.

Yine de Rotterdam limanında azot kilidinin açılmasından çıkarılacak dersler var. Limanda yalnızca azota değil, doğanın bütününe bakılıyor; kuruma ve istilacı bitkilerle de mücadele ediliyor. Tarım Bakanı Jaimi van Essen de doğayı daha geniş kapsamda restore etmeyi ve yalnızca azota odaklanmamayı planlıyor.

Rotterdam limanında doğa izinlerinin yeniden verilip verilemeyeceği henüz kesin değil. Dava açılırsa planlar hakkında mahkemenin vereceği karar belirleyici olacak. Zuid-Holland eyalet yetkilisi Robert Tieman, "Çok güçlü kozlarımız olduğunu düşünüyoruz" dedi. Meslektaşı Arne Weverling ise "Ancak bunun hukuken sağlam olup olmadığını gelecek gösterecek" diye ekledi.