VWS, salgın sırasında kendi anlatısını oluşturmak için devlet bilgilerini kullandı

Hollanda Sağlık Bakanlığı (VWS), koronavirüs salgınının ilk dalgası sırasında kendi "hikayesini" yazdırmak için bir araştırma şirketine ayrıcalıklı erişim sağladı. Bu süreçte gazetecilere ve kamuoyuna bilgi verilmedi. VWS'nin bu yaklaşımı, parlamento soruşturması öncesinde eleştirilere karşı savunma oluşturma amacı taşıyordu.

Nieuwsuur'un araştırmasına göre, bakanlık Mayıs 2020'de kendi "anlatısını" oluşturmaya karar verdi. O dönemde korona politikalarına yönelik eleştiriler artıyordu ve bakanlık, ileride yapılacak bir parlamento soruşturmasına hazırlıklı olmak istiyordu. Dönemin en üst düzey yetkilisi Erik Gerritsen, "Hindsight bias" (geriye dönük akıl yürütme) tuzağına düşülmemesi gerektiğini savundu.

Bakanlık, bu çalışmayı yürütmesi için NSOB adlı araştırma şirketini seçti. Şirkete, Avrupa ihale kurallarına aykırı olarak 470 bin euro ödendi. VWS yetkilileri, şirketin dışarıdan bir göz olarak hikayeyi yazmasının, anlatıyı daha güçlü ve eleştirilere karşı daha dirençli kılacağını düşünüyordu. Ayrıca, araştırmacılara USB belleklerle 5 binden fazla sayfa iç belge teslim edildi.

Bilgiye erişimde çifte standart

Aynı dönemde gazeteciler, Bilgi Edinme Yasası (Wob) kapsamında belgeleri istediğinde bakanlık bu talepleri reddetti. VWS, "alternatif Wob yöntemi" uygulayarak hangi belgelerin ne zaman kamuya açıklanacağına kendisi karar verdi. Nieuwsuur'un istediği bazı belgeler NSOB'ye verildi, ancak gazetecilere çok daha geç ulaştı. Hatta bazı belgeler yıllar sonra kamuoyuna yansıdı.

Anayasa hukukçusu Wim Voermans, bakanlığın bu tutumunu sert eleştirdi: "Nasıl olur da bir araştırma şirketine bilgi verilirken, basın bu bilgilerden mahrum bırakılır? Bu, yasayı hiçe saymaktır." Parlamento tarihi profesörü Ronald Kroeze ise bakanlığın "savunmacı" yaklaşımını "yanlış bir yorum" olarak nitelendirdi.

NSOB'den özeleştiri

NSOB yöneticisi Martijn van der Steen, geriye dönük olarak rahatsızlık duyduğunu söyledi. "O dönemde NSOB'nin bazı soruları çok iyimser cevapladığını görüyorum. Bu, tek taraflı bir bakış açısıydı." Van der Steen, bakanlığın amacının "savunmacı" olduğunu fark etmediklerini itiraf etti.

VWS'nin alternatif Wob yöntemi, mahkeme kararıyla 2021'de hukuka aykırı bulundu. Bakan Hugo de Jonge karara itiraz etse de, eleştiriler devam etti. İç değerlendirme raporlarında bazı bakanlık yetkilileri, bu yöntemin yasa dışı olduğunu ve klasik yönteme geri dönülmesini önerdi.

Gerritsen ise hâlâ savunmacı bir tavır sergiliyor: "Biz sadece kendimizi hazırlamak istedik. Bu, ülke çıkarları için yapıldı." Ancak uzmanlar, kamu yararı ve şeffaflık ilkelerinin göz ardı edildiği görüşünde.