VWS üst düzey yetkilileri korona eleştirilerine kapalıydı

Korona salgını sırasında Hollanda Sağlık Bakanlığı'nın (VWS) üst düzey yetkilileri, eleştirilere karşı savunmacı bir tutum sergiledi ve gelen eleştirilerle başa çıkmakta zorlandı. Bu görüş, Sayıştay Başkan Yardımcısı Ewout Irrgang ve pandemi döneminde Güvenlik Araştırma Konseyi (OVV) Başkanı olan Jeroen Dijsselbloem tarafından Nieuwsuur'a yapılan açıklamalarla dile getirildi.

Irrgang'a göre dönemin korona bakanı Hugo de Jonge, Sayıştay'ın bulgularını kamuoyu önünde küçümsedi. Sayıştay 2021'de VWS'in korona için harcanan milyarlarca avronun büyük bir kısmının kurallara uygun harcandığını kanıtlayamadığını tespit etmişti. De Jonge o dönemde zaman zaman bir 'irsaliye'nin eksik olduğunu kabul etmişti. Irrgang, "Bu, 'abartılıyor' izlenimi yarattı. Bu sadece Sayıştay'a karşı saygısızlık değil, aynı zamanda sorunların daha hızlı çözülmesini de engelledi" dedi.

Bu açıklamalar, Nieuwsuur'un korona dönemine ilişkin kapsamlı bir araştırmasının ardından geldi. Araştırma, VWS'in daha önceki bir tarihte korona politikalarının ileride yapılacak değerlendirmelerine hazırlık yaptığını ortaya koydu. Bakanlık, kendi 'anlatısını' (narratifi), yani korona yaklaşımına dair kendi hikâyesini oluşturması için yaklaşık 700 bin avro karşılığında bir danışmanlık firması tuttu.

Eski üst düzey bürokratın sert eleştirileri

Dönemin VWS Genel Sekreteri Erik Gerritsen, Nieuwsuur'a verdiği röportajda, bu tür değerlendirmeleri genellikle yürüten kurumlara (Tweede Kamer ve OVV) sert eleştiriler yöneltti. Gerritsen, daha önce yapılan tüm parlamento soruşturmalarının 'suçlama oyunlarıyla' sonuçlandığını söyledi. OVV'in üç korona raporunu da 'suç ve ceza örnekleri' olarak nitelendirdi. Ona göre Sayıştay da aynı 'sistemin' parçası.

VWS'in hazırlattığı 'anlatı' notunda dikkat çekici ifadeler yer alıyor. Notta, Hollanda'daki değerlendirme yönteminin 'aksadığı' savunuluyor. Tweede Kamer'in 'siyasallaştığı' ve OVV'in 'cellat' gibi davrandığı belirtiliyor. Bu nedenle korona değerlendirmelerini Kamer ve OVV değil, 'bilim' yönetmeli deniyor. Gerritsen, metni kimin yazdığını hatırlamadığını ancak içeriğine 'yüzde 150' katıldığını söyledi.

Anayasa ve idare hukuku profesörü Wim Voermans bu tutumu 'vahim' olarak nitelendirdi. "Meclis soruşturmaları ve denetleyici organlar düşman kamp gibi gösteriliyor" dedi. Kamu yönetimi profesörü Heinrich Winter ise eski bakan De Jonge'un mevcut soruşturma komisyonu önünde sorgulanırken yeterince özeleştiri yapmadığını belirtti.

De Jonge, perşembe günü (bugün) ikinci kez ifade verecek. Kendisi ve bakanlık, soruşturma devam ettiği sürece korona dönemine ilişkin sorulara yanıt vermeyeceklerini açıkladı.

OVV ile gergin ilişki

OVV, 2022 başında ilk korona raporunu yayımlamıştı. Raporda, VWS'in huzurevlerindeki duruma yeterince önem vermediği belirtiliyor ve buralara az sayıda koruyucu maske gönderildiği ifade ediliyordu. OVV Başkanı Dijsselbloem ayrıca, bürokratların bilimsel OMT tavsiyelerine müdahalesini eleştirmişti.

Eski üst düzey bürokrat Gerritsen, bu ilk OVV raporunu 'aşırı suçlayıcı' olarak nitelendirdi. Raporun yayımlanmasının ardından Dijsselbloem ile iletişime geçti ve onu evinde ziyaret etti. Gerritsen, Dijsselbloem'a OVV'in 'sorunun parçası' olduğunu söylediğini aktardı. Dijsselbloem bu görüşmeyi doğruladı ancak "içerik olarak birbirimize yaklaşamadık" dedi.

Dijsselbloem, VWS üst yönetiminin De Jonge döneminde 'oldukça savunmacı' olduğunu, kendilerini 'haksızlığa uğramış' hissettiklerini ve 'oldukça üzgün' olduklarını söyledi. Irrgang da bu tutumu doğruladı ve VWS'de 'kapalı, savunmacı bir kültür' olduğunu belirtti.

VWS, 'anlatı' yazımı için NSOB araştırma şirketini görevlendirmişti. Bakanlık, 2020 yazında araştırmacılara USB belleklerle 5.000'den fazla sayfa iç belge teslim etti. Bu belgelerin önemli bir kısmı uzun süre kamuoyundan gizlendi. VWS, korona döneminde bilgi edinme yasasına (Wob) uyacak zaman olmadığını, tüm enerjinin krizle mücadeleye ayrıldığını söyledi. OVV ise Gerritsen ile görüşmek istediğini belirtti.