Yeni nesil partner emekliliği: haklar korunuyor, ama bazı adımlar size bağlı

Hollanda'da 1 Temmuz 2023'te yürürlüğe giren Geleceğin Emeklilik Yasası (Wet toekomst pensioenen) kapsamında partner emekliliği (nabestaandenpensioen) düzenlemeleri de değişiyor. Klap Verzekeringsmakelaars'ta emeklilik hukukçusu Pieter van Egmond'a göre bu değişiklikler etrafında epey kafa karışıklığı var. Van Egmond, emeklilik konusunun çoğu zaman karmaşık olduğunu ve insanların tam olarak neyin nasıl işlediğini bilmeden çeşitli yorumlar yapabildiğini belirtiyor. Yeni kurallar, partner emekliliğinin kötüleşeceği anlamına gelmiyor; aksine, çoğu durumda iyileşme söz konusu. Kazanılmış haklar korunuyor ve bunların üzerine yeni düzenleme ekleniyor.

Geçiş süreci ve yeni modelin işleyişi

Emeklilik fonları ve düzenlemelerinin yeni sisteme geçiş için en geç 1 Ocak 2028'e kadar süresi var. Bu nedenle yeni partner emekliliği kuralları henüz herkes için geçerli değil. Kişiler, ancak kendi emeklilik düzenlemeleri yeni sisteme geçtiğinde bu kurallarla karşılaşacak. En büyük değişiklik, emeklilik tarihinden önce vefat durumunda geçerli olan partner emekliliğinde yaşanıyor. Şu ana kadar çalışanlar bu dönem için genellikle kariyerleri boyunca bir emeklilik birikimi oluşturuyordu. Yeni sistemde ise partner emekliliği, çalışma ilişkisi ve maaşa bağlı bir risk sigortası haline geliyor. Partner ve 25 yaşına kadar olan çocuklar, son maaşın belirli bir yüzdesini alacak; kaç yıl bir işverende çalıştığınız artık önem taşımayacak. Bu yüzde, herkesin işvereninden talep edebileceği emeklilik düzenlemesinde belirtiliyor. Eğer düzenlemede partner emekliliğine dair hiçbir hüküm yoksa partner ve çocuklar herhangi bir ödeme alamıyor.

Yeni yapının açık bir avantajı var: bir işyerinde kısa süre çalışmış olanlar bile hemen iyi bir güvenceye sahip oluyor ve herkese eşit davranılıyor. Bir diğer avantaj ise işvereninizde geçerli partner emekliliği yüzdesini bildiğinizde durumunuzu daha kolay anlayabilmeniz. Ancak bir dezavantaj da mevcut: işten ayrılan kişi, o işe bağlı sigortayı da zamanla kaybediyor. Emeklilik tarihinden sonra vefat edenler ise bu değişiklikten etkilenmiyor; bu durumda partner emekliliği birikmiş emekliliğe bağlı olarak belirleniyor.

İşten ayrılma sonrası güvence ve yapılması gerekenler

Van Egmond, işten çıkış sonrası güvencenin sona ermesinin doğru olduğunu söylüyor; ancak bir güvenlik ağı da var. İş ilişkisinin sona ermesinden sonra sigorta otomatik olarak en az üç ay daha devam ediyor. Bu süre emeklilik fonuna ve sigortacıya göre değişebiliyor; altı aya kadar daha uzun bir süre de kararlaştırabiliyor. Van Egmond'a göre bu önemli bir iyileştirme: "Devam eden güvence, iş değiştirdikten sonra en az üç ay boyunca tam olarak sigortalı olmanızı sağlıyor. Böylece iki iş arasında boşlukta kalmıyorsunuz."

Bu sürenin ardından işsizlik maaşı (WW) veya hastalık sigortası (Ziektewet) yardımı alan kişiler, prensipte bu yardım süresince de sigortalı kalmaya devam ediyor. Yeni bir işi ve herhangi bir yardımı olmayanlar ise kendileri harekete geçmek zorunda. Belirli koşullar altında sigortayı gönüllü olarak sürdürmek mümkün. Bu durumda prim, birikmiş emeklilikten ödeniyor. Bu da emekliliğin daha düşük olmasına yol açıyor, ancak partneriniz güvence altında kalıyor. Bu işlemi emeklilik fonunuzla kendiniz düzenlemeniz gerekiyor. Bunu yapmazsanız, devam süresinin ardından vefat durumunda partneriniz herhangi bir ödeme alamıyor.

Partnerin de kendisi harekete geçmeli. Evli ve kayıtlı partnerler genellikle Temel Kayıt Sistemi (BRP) üzerinden otomatik olarak bildiriliyor. Birlikte yaşayanların ise partnerlerini kendileri bildirmesi gerekiyor; bildirilmeyen bir partner, vefat durumunda bazen hiçbir ödeme alamıyor. Bu nedenle partnerinizin sizi bildirip bildirmediğini de kontrol edin.

Van Egmond, partner tanımının genişletilip eşitlendiğini de belirtiyor: "Böylece daha fazla kişi partner emekliliği alacak. Bu aynı zamanda vergisel olarak da bir anlam taşıyor, çünkü emeklilik düzenlemesinde bir partneriniz varsa vergisel olarak da partner sayılıyorsunuz."

Finansal Piyasalar Otoritesi (AFM), uygulayıcıların kimin partner veya yetim emekliliği hakkına sahip olduğunu aktif olarak belirlemesini ve güvencenin ne zaman sona ereceğini açıkça ortaya koymasını istiyor. Van Egmond da uygulayıcıların daha net iletişim kurması gerektiğini düşünüyor; ancak ona göre AFM'nin uyarısı fonlara ve sigortacılara yönelik bir eleştiri olarak tasarlanmamıştı. "Bu o kadar karmaşık ki. İnsanlar yeterince göremiyor. Bu nedenle her şeyin çok daha net olması, daha fazla iletişim yapılması gerekiyor. Bana göre daha fazla varsayılan modla, yani bir dizi standart kuralla çalışılmalı: işler ayarlanmıştır, siz kendiniz farklı istediğinizi belirtmediğiniz sürece."

Nationale-Nederlanden de böyle bir standart çözümü savunuyor. Sigortacı, "belirsiz partner sistemi"nin norm haline gelmesini istiyor: bir katılımcı birikim döneminde vefat ettiğinde, partner olup olmadığı ancak o anda belirlensin ki unutulan bir bildirim, geride kalanların eli boş kalmasına yol açmasın. Nationale-Nederlanden'a göre işverenler ve uygulayıcılar, insanlara vefat sonrası ailelerinin hangi geliri koruyacağını somut olarak göstermeli ve güvenceyi nasıl uyarlayabileceklerini proaktif olarak açıklamalı. Katılımcılara tavsiye ise şu: sadece partner emekliliğinin düzenlenip düzenlenmediğine değil, aynı zamanda tutarın finansal durumunuza uygun olup olmadığına da bakın.