Yılbaşı öncesi havai fişek satıcılarına tazminat başvurusu başladı

Hollanda'da havai fişek satıcıları, bu yılbaşında uygulanacak yasak nedeniyle uğradıkları gelir kaybı için tazminat başvurusu yapabilecek. Başvurular bugünden itibaren Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) tarafından kabul edilmeye başlandı. Yılbaşında bireylerin havai fişek yakması yasak olduğu için satıcılar kış dönemindeki gelirlerinden mahrum kalacak.

Tazminat alabilmek için satıcıların belirli koşulları yerine getirmesi gerekiyor. İşletmelerin 2025-2026 yılbaşı döneminde yılbaşı için havai fişek sattığını kanıtlaması ve en az bir önceki yılın aralık ayında da satış yapmış olması şart. Bu kapsamda 2022, 2023 veya 2024 yıllarından en az biri esas alınıyor. Başvurusu kabul edilen işletmelere, önceki alımlarına göre belirlenen kayıp kâr ödenecek. Hesaplamada sabit bir ortalama kâr yüzdesi kullanılıyor ve işletme kendi referans yılbaşını seçebiliyor: 2022-2023, 2023-2024 veya 2024-2025.

Tazminat paketi ve başvuru süreci

Ödenecek tutar enflasyona göre düzeltilecek. Ayrıca işletmelere bir defaya mahsus yüzde 15 ek ödeme ve her satış noktası için 3 bin 500 euro ek tutar verilecek. Bu ek tutar, işletme başına en fazla beş satış noktası için geçerli. Satıcılar 18 Ocak saat 17.00'ye kadar RVO'ya başvuru yapabilecek. Kurum, onaylanan başvuruların yüzde 80'ini 1 Mart 2027'den önce ödemeyi planlıyor.

Ancak havai fişek satıcıları tazminat miktarından memnun değil. Havai fişek perakende sektörünün büyük bölümünün üye olduğu Vuurwerkcheck vakfının başkanı Frans Köhler, düzenlemeyi "satıcılar için olabildiğince sınırlı bir tazminat" olarak nitelendiriyor. Köhler, özellikle kış döneminde havai fişek satışına bağımlı olan işletmelerin iflasla karşı karşıya kalacağını düşünüyor. Bazı satıcıların yeni faaliyetler için binalarını uyarlaması gerektiğini belirten Köhler, "Bunun için sadece bir yıl süre veriliyor ve uyarlama maliyetleri muhtemelen tazminattan çok daha yüksek olacak" diyor.

Köhler ayrıca havai fişek yasağının yasa dışı piyasayı güçlendireceğini savunuyor. "Yasa dışı havai fişekler suçlular tarafından zaten büyük ölçekte stoklanıyor. Çok daha tehlikeli ve ürünlerde kalite kontrolü yok. Nerede saklandığını da bilmiyorsunuz" diyen Köhler, yasa dışı satışın yılın 365 günü sürdüğünü, suçluların üç satış gününe uymadığını belirtiyor.

Yasak ve belediye muafiyetleri

Nisan 2025'te Tweede Kamer'de çoğunluk, tüketici havai fişeklerine tamamen yasak getiren bir yasa teklifini kabul etmişti. Önceki yıllarda da konu sık sık gündeme gelmiş, 2020'de bazı havai fişek türleri zaten yasaklanmıştı. Temmuz 2025'te Eerste Kamer de yasayı onayladı ve yasak geçen ağustosta yürürlüğe girdi. NOS Stories'e konuşan yaklaşık üç bin genç, yasak olmasına rağmen havai fişek yakacaklarını söyledi. Havai fişek almak isteyen gençler, anketlerde çoğunlukla yurt dışından alışveriş yapacaklarını belirtiyor. Özellikle Almanya, Belçika ve Polonya tercih ediliyor. Polis, bu konuda ek denetim yapacağını açıkladı.

Mahalle kulüpleri ve dernekler, havai fişek yakabilmek için belediyelerden muafiyet talep edebiliyor. Ancak Trouw gazetesinin araştırmasına göre Hollanda belediyelerinin çoğu, önümüzdeki yılbaşında muafiyet vermeyecek. Belediyeler yeterli hazırlık süresi olmadığını, denetim için yeterli personel bulunmadığını ve hasar veya yaralanma durumunda sorumluluğun kime ait olacağının belirsiz olduğunu belirtiyor. Muafiyet almak isteyen derneklerin yılbaşı günü havai fişek teslimi, güvenlik planı hazırlama, halktan yeterli mesafe ve en fazla sekiz yetişkinin havai fişek yakması gibi sıkı kurallara uyması gerekiyor.