Zelanda kazası şüphelisi tahliye edildi: izleme yok, kaçma riski düşük

Zelanda'daki (Zeeland) bir trafik kazasına karışan 20 yaşındaki Reinaldas J.'nin tutukluluğu çarşamba günü mahkeme tarafından askıya alındı. Bu kararla şüpheli, davasını şartlı olarak serbestçe bekleyebilecek. Kararın açıklandığı sırada salonda öfke hissedildi. J. salonu terk ederken, hayatını kaybedenlerden birinin yakını arkasından "Yarın görüşürüz, şerefsiz" diye bağırdı.

Kaza, 11 Haziran'da Vogelwaarde'de meydana geldi. Şüpheli, okul kampında bulunan bir grup öğrencinin üzerine araçla sürdü. Kazada üç 12 yaşındaki çocuk ve ilkokul müdürü hayatını kaybetti, üç çocuk da ağır yaralandı. J.'nin viraja girmeden hemen önce, tavsiye edilen hızın 70 kilometre olduğu yerde 130 kilometre hızla gittiği belirtiliyor.

Serbest bırakma kararı nasıl alınıyor?

Şüphelinin şartlı tahliyesi tepki çekse de hukuk uzmanlarına göre böyle bir karar rastgele alınmıyor. Ceza muhakemesi hukuku profesörü Sonja Meijer, mahkemenin tutukluluğun askıya alınabileceği olasılıkları kapsamlı biçimde değerlendirdiğini belirtiyor. Meijer'e göre mahkeme, şüphelinin kaçma tehlikesi olup olmadığını veya soruşturmayı etkileyip etkilemeyeceğini inceliyor.

Ceza avukatı ve ceza hukuku uygulaması alanında özel profesör olan Patrick van der Meij ise mahkemenin tekrarlama tehlikesi bulması halinde, bu tehlikenin önlenebileceği koşullar olup olmadığını değerlendirdiğini söylüyor. Van der Meij'e göre mahkeme, genç şüphelinin kişisel menfaatlerini de göz önünde bulunduruyor ve ifadeler sırasındaki tutumu ile davranışları da bu değerlendirmede rol oynuyor.

Şüphelinin geçici serbest bırakılmasına bir dizi koşul bağlandı. Bu koşulları ihlal etmesi halinde hâkimin uyardığı gibi "anında içeri girer". Serbest kaldığı süre boyunca motorlu araç kullanamayacak ve suç işleyemeyecek. Ayrıca bildirim yükümlülüğü bulunuyor; çağrılması halinde denetimli serbestlik kurumuna (reclassering) bildirimde bulunmak zorunda.

Nasıl izlenecek?

Şüphelinin nasıl izleneceği ise belirsiz. Ehliyetine el konuldu, ancak bu otomobil kullanmayacağı anlamına gelmiyor. Meijer, farklı denetim yöntemleri bulunduğunu, bunların hem proaktif hem de reaktif olabileceğini belirtiyor.

Bir şüphelinin serbest bırakılmasından sonra proaktif denetim genellikle elektronik kelepçeyle yapılıyor. Böylece örneğin belirli bir bölgeye giriş yasağı ya da belirli bir bölgede kalma zorunluluğu denetlenebiliyor. Ancak J.'ye elektronik kelepçe takılmayacak. Meijer'e göre bu durumda reaktif denetim uygulanacak. Yani olağan polis kontrolleri söz konusu olacak. Şüpheli yine de araç kullanırsa, koşulları ihlal ettiği için ancak tesadüfen polis tarafından yakalanabilecek.

J.'nin seyahat belgelerine de el konulmadı. Bu da kural olarak istediği yere gidip gelebildiği anlamına geliyor. Litvanya'da doğan şüphelinin kaçma tehlikesi mahkemede konuşulmadı. Yine de cezasından kaçması gerçekçi bir olasılık olarak görülmüyor; doğduğu ülkeye gitse bile.

Van der Meij, Avrupa çapındaki işbirliği sayesinde hükümlülerin nispeten kolay bulunup cezasını çekeceği ülkeye teslim edilebildiğini söylüyor. Avukata göre Avrupa dışındaki yerlerde bu işlem biraz daha zor olabiliyor. Van der Meij, kaçma tehlikesinin kabul edilmesi için yasanın somut olgu ve koşullar gerektirdiğini, bunun söz konusu olduğu durumlarda kişinin tutuklu tutulmasına gerekçe olabileceğini ekliyor.

Şüphelinin koşullu olarak dışarıda geçirdiği sürenin cezasından düşülüp düşülmeyeceği konusunda Van der Meij net: Genel kural olarak, tutukluluğun askıya alındığı süre nihai cezadan düşülmüyor. Ancak bu süre boyunca elektronik kelepçe takılması gerekiyorsa durum farklı olabiliyor.

Davanın esasına ilişkin duruşmanın ne zaman görüleceği henüz belli değil. Kazanın nasıl meydana geldiğine dair soruşturmaların sürdürülmesi gerekiyor.