Zelenski'ye Trump'tan yeni eleştiri: Güvenilmez olduğu tekrar ortaya çıktı

ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'ye yönelik eleştirilerini sürdürdü. Trump, Cumartesi günü gazetecilerin Zelenski'nin Rusya ile yapılan dizel anlaşmasına tepkisini sorması üzerine, "Bence Ukrayna'nın yeni bir başkan almasının zamanı geldi" dedi. Söz konusu anlaşma kapsamında Rusya, tonlarca dizel karşılığında gelir elde edecek. Zelenski bu durumu, "sona erdirilmesi gereken, uzatılmaması gereken bir savaşa yatırım" olarak nitelendirmişti.

Trump, Rusya-ABD dizel anlaşmasıyla Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e yeniden yakınlaşma arayışına girdi. Trump'ın şimdi açıkça Zelenski'nin başkanlığı bırakması gerektiğini söylemesi, Putin'in tutumuyla örtüşüyor ve birkaç gün içinde tansiyonun daha da yükseldiğine işaret ediyor.

Ancak ABD uzmanı Andrew Gawthorpe, Trump'ın Ukrayna'yı öylece terk edeceğini düşünmüyor. "Ukrayna'nın gerçekten büyük kayıplar yaşaması Trump'ın yararına olmaz" diyen Gawthorpe, bunun NATO ve Avrupa, dolayısıyla da ABD için itibar kaybı anlamına geleceğini belirtiyor.

Dizel anlaşması ve Avrupa'nın kırılganlığı

Gawthorpe'a göre tartışmalı dizel anlaşması, özellikle Rusya söz konusu olduğunda ABD ile Avrupa arasındaki ahlaki değerlendirme farkını ortaya koyuyor. "Diğer liderler Rusya ile iş yapmayı tercih etmezken, Trump kendi ülkesindeki dizel fiyatlarını, anlaşmanın Ukrayna üzerindeki sonuçlarından daha önemli görüyor." Gawthorpe, Trump'ın Rusya'ya yönelik diğer yaptırımları ise sürdürdüğünü ekliyor. Ona göre Trump Ukrayna'yı savunmaya güçlü şekilde bağlı olmasa da, yaptırımları ve desteği çok daha önce azaltarak müdahale edebilirdi.

Trump'ın Zelenski hakkındaki sözlerinin AB ve NATO içinde hoş karşılanmadığı anlaşılıyor. İngiltere Başbakanı Andy Burnham ve Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, Pazar günü Ukrayna Devlet Başkanı'na desteklerini açıklama gereği duydu.

Lahey'deki Jeopolitik Enstitüsü'nde jeopolitik ve jeoekonomik analist olan Michaloliákos da ABD ile AB arasındaki bu gerilimlerin sürekli yeniden su yüzüne çıktığını söylüyor. "Trump'ın güvenilmez bir ortak olduğu ve Avrupa'nın çıkarına ve Avrupa anlaşmalarına aykırı davrandığı artık açık" diyor.

Michaloliákos'a göre Avrupa ülkeleri bu tür durumlarda genellikle sorunları "masajlayarak" çözmeye çalışıyor. Nitekim NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Mart 2025'te Zelenski ile Trump arasında Beyaz Saray'da yaşanan gergin tartışmanın ardından Trump'ın tarafını tutmuş ve ilişkileri düzeltmek için Washington'a gitmişti. Ancak Michaloliákos bu taktiğin yeterince etkili olmadığı sonucuna varıyor. Ona göre bu, AB için daha fazla diş göstermesi gerektiğine dair önemli bir ders. Örnek olarak Grönland konusundaki Avrupa tutumunu gösteriyor. Trump adayı ele geçirmekle tehdit ettikten sonra çeşitli ülkeler, Grönland'da güvenlik önlemlerini araştırmak üzere NATO misyonuna katılmıştı. "Bu, ABD'ye güçlü bir mesajdı" diyor.

Ancak her iki uzman da bu kadar sert bir müdahalenin henüz gerekli görünmediğini belirtiyor. Onlara göre Trump'ın son açıklaması ve Rusya ile ABD yanlısı anlaşma, Ukrayna savaşına yaklaşımda bir yön değişikliğinin işareti değil. Yine de Michaloliákos'a göre elde edilecek kazançlar var. ABD'nin Avrupa'ya bağımlı olduğunu vurguluyor; Trump geçen hafta AB'yi stratejik petrol rezervlerini serbest bırakması için baskı altına almıştı. G7 ve Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) aracılığıyla 100 milyon varil petrol ve dizelin serbest bırakılması konusunda anlaşma sağlandı. "Bunları serbest bırakmak bizim de yararımıza olsa da AB buna karşılık daha fazlasını koyabilirdi. Bu kartı daha iyi oynamalılar." Ona göre Avrupa ülkelerinin ABD'ye taviz vermesi uzun süredir devam eden bir eğilim, ancak bu tür anlarda bu eğilim kırılabilir.

Uzmanlar, Trump'ın Zelenski'ye yönelik yeni açık saldırısını yeni bir gelişme olarak görmüyor; ancak bu durumun endişe verici olduğunu da ekliyorlar. "Bu, Avrupa'nın kırılganlığını vurguluyor" diyor Gawthorpe. "Trump bu tür kararları istişare etmeden ve sonuçlarına katlanmadan alabiliyor."