Zihinsel sorun yaşayanlardan gelen ihbarlar artıyor

Polisin, zihinsel sorun yaşayan kişilerin yol açtığı olaylara müdahale sayısı her yıl artıyor. 2015'te polis bu kapsamda 66 binden fazla kez harekete geçmişti. Geçen yıl bu sayı 170 bine yaklaştı. Bu yılın eylül ayına kadar olan verilere göre de artış sürüyor; yılın ilk dokuz ayında 149.519 olay kayda geçti.

Overijssel (Hollanda'nın doğusundaki il) mahkemesinde görevli ceza hakimleri Elmy Elderman ve Joyce de Ruiter, toplumdaki bu büyüyen sorundan endişeli. De Ruiter, "Bunu biz çözemiyoruz" diyerek şunları söylüyor: "Yöneticiler 'bir süre içeride tutulsunlar, sokaktan çekilsinler' diye düşünüyor. Ama sonra tedavi görmeden ve bakım almadan yeniden sokağa dönüyorlar."

Söz konusu kişiler, çoğunlukla bir bağımlılıkla birlikte ağır psikiyatrik sorunlar yaşayan küçük bir grup. Mahkemelerin çatı kuruluşu Raad voor de rechtspraak (Hollanda Yargı Konseyi) da iki hakimin dile getirdiği sorunları doğruluyor.

Küçük suçlar ama büyük yük

Olaylar genellikle mağazadan hırsızlık, sokakta çıplak yürümek, bağırıp çağırmak ya da gece barınağının kapısını kırmak gibi küçük suçlar. Ancak bu durumlar hem yardım hizmetleri hem de adalet sistemi üzerinde ağır bir yük oluşturuyor. Hakim Elderman, "Bu tür olaylarla birlikte tüm ceza zinciri baskı altında: polis, adalet, denetimli serbestlik ve son olarak cezaevleri. Bu kişileri sık sık yeniden karşımızda görüyoruz" diyor.

Hem ceza hakimleri hem de Yargı Konseyi, müdahalenin daha erken yapılması gerektiğini, bunun bir hakim eliyle olmaması gerektiğini savunuyor. Konseyin bir sözcüsü, "Ceza hukuku bir müdahale aracı olarak her zaman uygun ya da etkili değil. Daha erken bir aşamada ceza dışı müdahalelerle insanların ceza zincirine girmesinin önüne geçilebilir. Bu, gereksiz mağduriyetin ve gereksiz faillik durumlarının da önlenmesine katkı sağlar. Bütün toplum bunun faydasını görür" diyor.

Overijssel'de ruh sağlığı hizmeti veren Dimence Groep'un tıbbi direktörü psikiyatr Josephine Lenssen de doğru yardımı alamayan bu kişiler konusundaki endişeleri paylaşıyor. Lenssen, "Sağlık çalışanlarımız uygun barınma yerleri için günlerce telefonla ülkeyi dolaşıyor. Bu zamanın başka türlü kullanılabileceğini tahmin edebilirsiniz" diyor. Ona göre bu kırılgan grup, cezaevinden çıkar çıkmaz çoğu kez yeniden evsiz kalıyor ve sorunlar baştan başlıyor.

Korumalı barınma çözüm olarak öne çıkıyor

Lenssen, korumalı barınmanın (Hollandaca 'beschermd wonen') bu kişilere olumsuz bir sarmala girmemek için gereken dayanağı sağlayabileceğini söylüyor. "Barınmada süreklilikleri olursa o geri düşüş yaşanmıyor. Orada ihtiyaç duydukları korumayı görüyorlar, böylece her seferinde arabadan düşmüyorlar." Yasa, ceza hükmü sırasında korumalı barınma zorunluluğu getirme imkanı tanıyor, ancak çoğu zaman uygun yer bulunamıyor. Bu kişilerin birçoğu hayatları boyunca sürecek yoğun ve uzun süreli bakıma ihtiyaç duyuyor.

Kampen'deki 't Kastheel, kişilerin rehberlik eşliğinde hayatları boyunca yaşayabildiği böyle bir merkez. Kurucusu Bas de Greef, bunu korse takmaya benzetiyor: "Kişinin durumu iyiyse ipleri biraz gevşetiyoruz, bir geri düşüş yaşarsa ipleri sıkıyoruz. Ama korse hep üzerinde kalıyor, bu grup bundan fayda görüyor."

De Greef, Sağlık Bakanlığı ile Adalet ve Güvenlik Bakanlığı ile görüşmeler yürütüyor. Ona göre bu bakanlıklarda da artan bu grup için benzeri yaşam gruplarına ihtiyaç olduğu bilinci var. Ancak Elderman ve De Ruiter, şu anda bu tür merkezlerin sayısının hâlâ az olduğunu vurguluyor. Hakimler, "Çok endişe verici. Bu zihinsel sorun yaşayan grubu duruşmalarda giderek daha fazla görüyoruz. Yeni gruplar da ekleniyor, aslında bunun önüne geçmek istersiniz" diyor.