AB, çocukların sosyal medya kullanımına sınırlama getirmeyi planlıyor

Avrupa Komisyonu, çocukların sosyal medya kullanımını sınırlandırmayı amaçlayan bir yasa tasarısını kamuoyuna sundu. Teklifin amacı, çocukları Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat ve X gibi platformların zararlı etkilerinden korumak. Tasarı yasalaşırsa, çocukların sosyal medyaya erişimi yaşa ve ebeveyn kontrolüne göre belirgin şekilde kısıtlanacak.

Komisyonun önerisine göre çocuklar sosyal medyaya tam olarak ancak 15 yaşından itibaren erişebilecek. 13 yaşından küçüklerin Instagram veya TikTok gibi hizmetlerde hesabı olması tamamen yasaklanacak. 13 yaşından itibaren ise hesap açılabilecek, ancak bu hesap çocuğun kendisine değil, ebeveynine veya vasisine ait olacak. Ebeveyn bu hesapla çocuğun örneğin Facebook ya da TikTok'a erişmesine izin verebilecek, fakat erişim sınırlı olacak.

Teklifte mikrofon ve kamera gibi işlevlerin varsayılan olarak kapalı olması öngörülüyor. Böylece çocuklar izin olmadan fotoğraf, video veya ses kaydı alamayacak. Bu ayarları yalnızca ebeveyn değiştirebilecek. Ayrıca çocukların bu platformlarda günde en fazla bir saat geçirmesine izin verilecek; ebeveyn bunu daha da kısaltabilecek. Hesabın takipçilerini veya arkadaş listesini belirleme yetkisi de ebeveynde olacak. 15 yaşından itibaren çocuklar kendi hesaplarını açabilecek.

Hangi platformlar kapsam içinde?

Yeni kurallar Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok ve X gibi platformların yanı sıra YouTube gibi video hizmetlerini de kapsayacak. WhatsApp ise bu düzenlemenin dışında tutuluyor.

Yaş doğrulamasından sosyal medya şirketleri sorumlu olacak. Komisyon, şirketlerin kendi geliştirdikleri bir sistemle bu kontrolü yapmasını istemiyor; bunun yerine bağımsız sistemlerin kullanılmasını öngörüyor. Şirketler bu amaçla yaş uygulamalarından yararlanabilecek. Komisyon, her ülkede en az bir yaş doğrulama uygulamasının bulunmasını ve bu uygulamayla kişinin belirli bir yaşta olduğunu başka bilgi paylaşmadan kanıtlayabilmesini istiyor.

Komisyon başka yöntemleri de değerlendiriyor. Bir kişinin yaşını güvenilir şekilde bildirebilecek kurum veya kuruluşların — örneğin bir banka, aile hekimi veya okulun — bu bilgiyi dijital yolla sosyal medya platformuna iletmesi düşünülüyor. Fikir, ebeveynin bu kurumdan dijital bir beyan alması ve bunu çocuk hesabı oluşturmak için kullanması. Ancak hangi yöntemlerin uygulanacağı ve pratikte nasıl işleyeceği henüz net değil.

Platformlara yeni yükümlülükler

Komisyon, düzenlemeyle sosyal medya şirketlerine karşı daha sıkı davranmayı hedefliyor. Tasarıda şirketlerin platformlarının tasarımını değiştirmesi şartı yer alıyor. Sonsuz kaydırma gibi sürekli yeni fotoğraf, ileti ve video gösteren bazı işlevler yasaklanacak. Şirketler ayrıca sosyal medyanın okul saatlerinde veya gece boyunca daha az ya da hiç kullanılmamasını sağlayacak önlemler almak zorunda olacak.

Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok ve X gibi platformlar, platformlarını güvenli biçimde tasarladıklarını kanıtlamakla yükümlü olacak. Bunun için hangi önlemleri aldıklarını yazılı olarak belirtecekler. Komisyon bu açıklamaları yeterli bulmazsa değişiklik talep edebilecek. Ayrıca tasarının uygulanması durumunda şirketlerin 15 yaş altı kullanıcıların hesaplarını tespit edip devre dışı bırakması gerekecek.

Tasarının yasalaşması zaman alacak. Avrupa Komisyonu metnin nasıl olması gerektiğini belirledi; ancak Avrupa Parlamentosu'nun ve AB'ye üye 27 ülkenin de onayı gerekiyor. Bu ülkelerin tasarının pratikte nasıl işleyeceğine dair soruları olması bekleniyor.

Meta (Facebook ve Instagram) ile Google (YouTube) gibi büyük teknoloji şirketlerinin üye olduğu CCIA Europe da şirketlerin yaş kontrolü ve ebeveyn ayarlarını pratikte nasıl uygulayacağının belirsiz olduğunu belirtiyor. Kuruluş, sosyal medya şirketlerinin yeni kurallarla ebeveyn ve çocuğun gerçekten aynı aileden olup olmadığını kontrol etmek zorunda kalacağına dikkat çekiyor.

Avrupa Parlamentosu ve 27 üye ülkenin nihai metin üzerinde anlaşması halinde kurallar yürürlüğe girebilecek. Bunun en erken 2027 sonu veya 2028'de gerçekleşmesi bekleniyor. O tarihte şirketlerin 15 yaş altı çocuklara ait hesapları tespit edip kapatması gerekecek.