AB, Rus enerjisinden koptu ama temiz enerji hedefi geride kaldı

Avrupa Birliği, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Moskova'dan enerji ithalatını azaltma yolunda ilerledi, ancak kendi temiz enerji üretimini artırma hedeflerinin gerisinde kaldı. Avrupa Sayıştayı'nın (ECA) yeni raporu, AB üyesi ülkelerin Rus fosil yakıtlarına bağımlılığını önemli ölçüde azalttığını, ancak yenilenebilir enerjiye geçişin yavaş ilerlediğini ortaya koyuyor.

Savaş sonrası enerji planı

Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından AB, Rus gaz ve petrolüne bağımlılığı azaltmak için üç ay içinde 'RepowerEU' planını açıkladı. Plan, üye ülkelerin Rusya'dan enerji bağımsızlığını sağlamayı ve kendi sürdürülebilir enerji kaynaklarına geçişi hızlandırmayı amaçlıyor. Avrupa Sayıştayı'na göre bu hedefin bir kısmı gerçekleşti: Üye ülkeler Rusya'dan fosil yakıt ithalatını belirgin şekilde azalttı.

Ancak rapor, Rus petrolünün üçüncü ülkeler ve sözde 'gölge filo' aracılığıyla hâlâ AB'ye girdiğine dikkat çekiyor. Gölge filo, uluslararası yaptırımları bayrak değiştirerek veya uluslararası sularda devrederek aşan gemilerden oluşuyor. Raporda bu yolla taşınan petrol miktarına ilişkin net bir tahmin verilmedi.

Gaz ithalatındaki düşüşün tamamı yaptırımlardan kaynaklanmıyor. Sayıştay, ılıman kışların ve yüksek enerji fiyatları nedeniyle azalan talebin de bu düşüşte önemli rol oynadığını belirtiyor.

Temiz enerji hedeflerinde büyük açık

RepowerEU kapsamında üye ülkelere temiz enerji yatırımları için milyarlarca avro fon ayrıldı. Bu fonun yenilenebilir enerji kapasitesini artırması ve elektrik şebekelerini güçlendirmesi bekleniyor. Ancak Sayıştay, projelerin hedeflenen güneş ve rüzgar enerjisi kapasitesinin (103 gigavat) yalnızca beşte birini bile karşılayamayacağını öngörüyor.

Tahsis edilen 300 milyar avronun yalnızca 55 milyar avrosu kullanıldı. Sayıştay, bu durumun fonların bir kısmının kredi olmasından kaynaklanabileceğini ve ülkelerin kredi kullanmakta isteksiz olduğunu ifade ediyor. Raporda, planın bu gidişle başarıya ulaşamayacağı belirtilerek AB'ye daha güçlü bir koordinasyon çağrısı yapılıyor.

Raporun yazarı Mihails Kozlovs, "Bu planın güçlü bir desteğe ihtiyacı var," şeklinde konuştu ve Avrupa ülkelerinin Ortadoğu'daki gerilim gibi jeopolitik krizlerde birlikte hareket edebileceğini, ancak bir sonraki krizi beklemeden bağımsızlığın hızlandırılması gerektiğini söyledi.

Hollanda'nın durumu

Hollanda, fondan yaklaşık 800 milyon avro alacak. Sayıştay, Hollanda'nın AB hedeflerine ulaşma yolunda iyi bir performans gösterdiğini, ancak yenilenebilir enerji projeleri için verilen izin (vergunning) süreçlerinin çok daha hızlı olabileceğini belirtiyor.

Hollanda, Rus petrolü ve doğal gaz ithalatını tamamen durdurdu. Ancak Rusya'dan gelen sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) hâlâ Hollanda limanlarına ulaşıyor. AB genelinde bu tür LNG ithalatının 2027 sonundan itibaren yasaklanması planlanıyor. Bu durum yeni bağımlılıklar yaratıyor. Hollanda'daki en büyük enerji terminalinin bulunduğu Eemshaven'daki LNG kapasitesi artırıldı; Rusya'dan gelen gazın yerini ABD'den deniz yoluyla taşınan LNG aldı.

Clingendael uzmanı Louise van Schaik, Ortadoğu'daki gerilimlerin enerji piyasasını sıkılaştırdığını belirterek, "Bu durum yabancı fosil yakıtlara veda etmeyi zorlaştırıyor. Avrupa kirli LNG ithal etmeye devam ettikçe kendi ayakları üzerinde durmayı öğrenmek zor olacak" dedi. Van Schaik, Avrupa'nın yavaş ilerleyen ruhsat süreçleri, işgücü eksikliği ve dolu elektrik şebekeleri gibi engellerle karşı karşıya olduğunu, ancak bu engellerin aşılabileceğini ifade etti. "Temiz enerjiye öncelik vermesi halinde Avrupa bunu yapabilir."