ABD İran'a 'ekonomik D-Günü' başlatıyor, Tahran'ın elinde Hürmüz kozu var

ABD, İran'a karşı yürüttüğü mücadelede yeni bir cephe açıyor. Bugün başlayan ve Hazine Bakanı Scott Bessent'in 'ekonomik D-Günü' olarak adlandırdığı hamleyle Washington, Tahran'ı dünya ekonomisinden tamamen izole etmeyi hedefliyor. Bessent, bunun 'bir düşmana karşı başlatılmış en büyük mali saldırı' olduğunu söyledi. Yaptırımların ayrıntıları TSİ 22.00'de açıklanacak.

Yaptırımların sadece İran'ı değil, özellikle onun ticaret ortaklarını hedef alması bekleniyor. İran petrolünü taşıyan şirketler, mali işlemlere aracılık eden kurumlar, İran uçaklarına hava sahasını açan ülkeler ve yaptırımları delmeye yardımcı olan gemileri kaydeden taraflar uyarılıyor. Bessent'e göre, İran'ı ekonomik olarak ayakta tutan herkes kendisini izole edilme riskiyle karşı karşıya.

Askeri baskıdan ekonomik baskıya

Bu strateji, yaklaşık altı aydır süren çatışmada yeni bir evreye işaret ediyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik yoğun hava saldırıları ve İran'ın misillemelerinin ardından iki ülke arasında haftalardır doğrudan çatışma yaşanmıyor. Ancak siyasi bir çözüm de görünmüyor. ABD yönetimi, İran'ın artık ekonomik araçlarla diz çöktürülebilecek kadar kırılgan olduğunu düşünüyor.

İran ekonomisi, savaş öncesinde de yüksek enflasyon, zayıf rial, enerji sorunları ve yıllardır süren yaptırımlarla mücadele ediyordu. Buna hasarlı altyapı, düşen üretim ve yeniden imar maliyetleri de eklenmiş durumda. ABD'nin amacı, İran'ın 'tüm ekonomik yaşam damarlarını' kesmek. Bessent, tam mali izolasyonun yeniden büyük ölçekli Amerikan askeri müdahalesine gerek kalmadan sonuç almayı sağlayabileceği görüşünde. Ancak uzmanlar, bu baskının İran'ın elindeki en güçlü kozu devreye sokabileceğine dikkat çekiyor.

Hürmüz Boğazı kozu

İran'ın en büyük ekonomik kozu, dünya petrol ve gaz ihracatının önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı. İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rezai, "Ekonomik savaş sürerse tek damla petrol ihraç edilmeyecek" diyerek tehdit etti. Rezai, ABD kampanyasına katılan ülkelerin İran tarafından savaşın tarafı olarak görülebileceğini de sözlerine ekledi.

Ancak İran'ın boğazı tamamen kontrol etmesi pratikte mümkün görünmüyor. Son haftalarda boğazdan geçen ticari gemi sayısı yeniden arttı ve bu gemilerin çoğu Umman kıyılarına yakın rotada, ABD refakatinde seyrediyor. Abu Dabi merkezli Küresel Güvenlik ve Savunma İşleri Enstitüsü Başkanı Sayed Ghoneim, "Gemi trafiğindeki artış İran'ın deniz trafiğini kontrol ve caydırma kapasitesinin azaldığını gösteriyor" diyor.

Ghoneim'e göre sıradaki mücadele, boğazın yeniden açılmasından ziyade işleyiş kuralları üzerine olacak: Geçiş rotalarını kim belirleyecek? Güvenliği kim sağlayacak? Trafiği düzenlemede kim rol alacak? Bu noktada özellikle Umman'ın rolü öne çıkıyor. Maskat, İran'la deniz trafiğini sürdürmek için görüşmeler yapıyor. Bu sayede İran, Hürmüz'ün yönetiminde kalıcı bir hak iddia etmeye çalışırken, Washington İran ile Umman arasında ABD'yi dışarıda bırakacak bir anlaşmaya karşı çıkıyor.

ABD'nin ekonomik saldırısı beklenmedik bir sonuç doğurabilir: Amerikan baskısı arttıkça, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı baskı aracı olarak kullanma ihtiyacı da artıyor. 'Ekonomik D-Günü' bu anlamda bir kumar: ABD, İran'ı müzakere alanından tamamen dışlamaya çalışırken, Tahran dünyanın en önemli enerji rotasını ekonomik bir silah olarak kullanmakla tehdit ediyor.