ABD seçim sonucu: Demokratların zaferi dünyayı nasıl etkileyecek?

Demokratların Kongre seçimlerinde elde ettiği zafer, sadece ABD içinde değil, dış politikada da önemli yansımalar yaratacak. Washington'daki bu güçler dengesi değişimi, Ukrayna, İran ve İsrail gibi ülkelerde de hissedilecek. Fark, yeni seçilen Kongre üyelerinin 3 Ocak'ta göreve başlamasıyla netleşecek. Bu tarihte Temsilciler Meclisi, Senato ve Kongre'nin etkili dış ilişkiler ve istihbarat komisyonlarının başkanlıklarına Demokratların gelmesi bekleniyor. Trump ise Amerikalıların deyimiyle "lame duck" (topal ördek) konumuna düşecek; yani Kongre'deki Cumhuriyetçi çoğunluğun desteğini kaybedecek. Demokratların, Trump'ın iç politika gündemini engellemesi ve karşılıklı bir siyasi tıkanıklık yaşanması bekleniyor.

ABD siyasetinde bilinen bir kalıp, görev süresinin son iki yılında etkisini yitiren başkanların dış politikaya yönelmesidir. Bu, genellikle başkanın siyasi mirasını oluşturma çabası olarak görülür. ABD Anayasası, başkana dış politikada geniş yetkiler veriyor. Trump bu yetkileri İran'a saldırı düzenlemek ve birçok ülkeye yüksek ticaret tarifeleri getirmek gibi adımlarla kullandı. Peki Kongre bunlara ne yapabilir ve dünya bu değişimden nasıl etkilenecek?

Ukrayna ve Rusya: Yardımların geleceği

Trump bu yılın başlarında Ukrayna'ya sağlanan neredeyse tüm mali ve askeri yardımı durdurmuştu. Bu, ülkenin Rus füzeleri ve insansız hava araçlarına karşı kendini savunmasını zorlaştırdı. Geçen ay ise Trump, ABD'nin Rus dizeline uyguladığı yaptırımları kaldırdı; gerekçe olarak ABD'deki yüksek akaryakıt fiyatlarıyla mücadele gösterildi. Bu adım, Rusya'nın savaş kasasını doldurduğu için Ukrayna'nın tepkisini çekmişti. Kongre'deki birçok üye, Cumhuriyetçiler dahil, Trump'ın Moskova ve Kiev'e yönelik tutumundan rahatsız. Kongre, yeni bir yasayla Ukrayna'ya yardımı yeniden başlatabilir ve Rus yakıtı ithalatını durdurabilir. Mevcut Kongre'deki birçok Cumhuriyetçi de bunu açıkça destekliyor. Yeni parlamento'da da bazı Cumhuriyetçiler, Putin'le kurduğu yakın ilişkilerden uzaklaşmak için bu tür bir yasaya destek verebilir. Böyle bir yasa Temsilciler Meclisi ve Senato'da üçte iki çoğunluğa ulaşırsa, Trump yardımın yeniden başlamasını veto edemez.

İran, İsrail ve insani yardımlar

Demokratların yeni Kongre'deki lideri olması beklenen Hakeem Jeffries, CNN'e yaptığı açıklamada "İran'daki savaşı derhal durdurmalıyız" demişti. Trump, İran'la savaşı başlatmak için Kongre'den izin istememişti, oysa bu resmi olarak zorunlu. Sonraki aylarda Kongre'deki Demokrat azınlık, Trump'ı geri adım attırmak için çeşitli önerge vermiş, bunlardan biri birkaç Cumhuriyetçinin desteğiyle kabul edilmiş ancak Trump tarafından dikkate alınmamıştı. Her iki meclisteki yeni Demokrat çoğunluk, savunma harcamalarını kısıtlama gücüne sahip. Bu, İran'a karşı savaş üzerinde bir miktar kontrol sağlayabilir. Ancak Kongre savaşı tek başına bitiremez. Demokratlar, büyük ölçekli tırmanmayı sadece bütçe ayırmayarak engelleyebilir. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kontrol etme ve dünya piyasalarında gaz ve petrol fiyatlarını yüksek tutma kararlılığı, bazı Kongre üyelerini savaşın sürdürülmesi gerektiğine ikna edebilir. ABD'nin burada geri adım atması Demokratlara karşı da kullanılabilir. Bu nedenle Trump'ın bu konuda Kongre'yi ikna etme olasılığı var.

Gazze'deki soykırım boyutundaki şiddet ve Trump'ın Başbakan Netanyahu ile yakın ilişkileri nedeniyle Demokratlar arasında İsrail'e destek ciddi ölçüde azalmış durumda. Demokratların liderliğinde Kongre, İsrail'e yapılan milyarlarca dolarlık ABD askeri yardımını durdurabilir. Trump, seçimlerden hemen önce gelecek yılın başından itibaren bu yardımı keseceğini vaat etmişti. İsrail'in bu yardıma ihtiyacı olmadığını ve ABD silahları için ödeme yapabileceğini söylemişti. Bu açıklama, Demokratların elini zayıflatmak için son dakika bir manevraydı ve fark yaratmak için çok geç geldi. Ancak bu sözler, Kongre'de İsrail'e doğrudan yardımı sınırlandırmayı kolaylaştırabilir. Öte yandan Demokratlar İsrail konusunda derin bölünmüş durumda. Geçen yaz Demokratların Kongre'de İsrail'e yardımı durdurma önerisi, kendi temsilcilerinin yarısından azının desteğini almıştı. Seçimlerden sonra da İsrail'i korumak isteyen Demokratlar olacak. Muhtemelen parti içinde bir uzlaşma sağlanacak ve İsrail'e ağır bomba sevkiyatının durdurulması veya Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimlerinin genişletilmesi nedeniyle yaptırım uygulanması gibi daha sınırlı önlemler alınacak.

Trump geçen yıl USAID aracılığıyla yaklaşık 5 milyar dolarlık yardımı durdurmuş, bu da açlıkla mücadele ve ebola ile AIDS gibi hastalıkların önlenmesine yönelik büyük dış yardım programlarının kapatılmasına yol açmıştı. Demokratlar Trump'ın bu adımlarını geri alamasa ve USAID'i yeniden canlandıramasa da yasalarla dış yardımların bir kısmını yeniden başlatabilir.