Araştırma: Yazarların yüzde 42'si sesli kitap gelirinden hiç pay almıyor

Hollanda'da yazarların ve çevirmenlerin önemli bir bölümü, sesli kitaplardan ya hiç gelir elde etmiyor ya da aldıkları ücretlerin çok düşük olduğunu belirtiyor. Yazar ve şair Lieke Marsman'ın geçen yıl sesli kitabından çok az kazandığını açıklamasının ardından yapılan araştırma, yazarların ve çevirmenlerin yaklaşık yüzde 42'sinin ticari platformlarda sunulan sesli kitaplar için yayınevlerinden hiçbir ödeme almadığını ortaya koydu.

Auteursbond (Yazarlar Birliği) ve Lira vakfının düzenlediği ve yaklaşık 700 yazarın katıldığı araştırmaya göre, yayınevleri aracılığıyla ödeme alan yazarlar ve çevirmenler ise bu tutarların "çok düşük olduğunu ve kendilerinin de bu rakamlara şaşırdığını" belirtiyor. Yazarlar çoğu zaman gelirlerini tam olarak belirtemiyor; çünkü genellikle tek tek yayın servisleri yerine tüm dinleme platformları için toplu bir ödeme alıyorlar.

Çevrimiçi Kütüphane (online Bibliotheek) üzerinden dijital olarak ödünç verilen sesli kitaplar için ise veriler mevcut. KB (Hollanda Ulusal Kütüphanesi), çevrimiçi kütüphanede yazarların dinlenen bir kitaptan ne kazandığının önceden belli olduğunu açıklıyor. Buradan elde edilen gelirler ticari platformlardakinden daha yüksek, ancak yine de düşük. Görüşülen yazarların yüzde 26'sı ödünç verilen kitap başına 10 sentin altında kazanırken, yüzde 24'ü 10 ila 25 sent arasında gelir elde ediyor.

Sesli kitap pazarı büyürken yazarların payı düşük kalıyor

Sesli kitaplardan dinleyicilere ulaşan gelirlerin artmasına karşın yazarların az kazanması dikkat çekiyor. E-kitap ve sesli kitap platformlarının işleri iyi gidiyor: Geçen yıl sektörün cirosu üçte bir oranında büyüdü ve Hollanda pazarının yaklaşık 50 milyon avro büyüklüğünde olduğu tahmin ediliyor.

Hayatını kaybeden Marsman, düşük ödemenin peşine sesli kitap platformu Fluister'ın 2025'in en iyi sesli kitabı ödülünü kazandığının açıklanmasıyla düşmüştü. Marsman, diğer yazarlar ve Auteursbond, kendisinin dinlenen kitap başına aldığı 8,5 senti biraz aşan tutara tepki göstermişti.

Yazarlar ve çevirmenler sesli kitap platformlarından az kazanmakla kalmıyor; eserlerinin nerede sunulduğu ve bunun ne getirdiği de çoğu zaman bilinmiyor. Yazarların büyük bölümü telif dökümlerinde "dinleme abonelikleri" ya da "yayın platformları" başlığı altında bir tutar gördüğünü, ancak bu gelirin nereden geldiğinin genellikle belirsiz olduğunu söylüyor. Katılımcılardan biri durumu "hiç şeffaf değil" diye nitelendiriyor.

Auteursbond sözcüsü, yayınevlerinin yazarları sömürdüğünü düşünmediğini ancak ticari sesli kitap platformlarının gelir modeline kuşkuyla baktığını belirtiyor. Sözcü, yayınevlerinin yayın servisleriyle yaptıkları anlaşmalar konusunda daha şeffaf olması gerektiğini ifade ediyor.

Yayınevleri sektör kuruluşundan Martijn David ise yayın servislerinin fiziksel kitapçılardan farklı çalıştığını açıklıyor. "Mağazadan aldığınız ve komodininizde duran bir kitaptan yazar sabit bir yüzde kazanır, bu da yaklaşık 2 avroya denk gelir" diyen David, "Yayın servislerinde durum böyle değil. Örneğin kitabın kaç dakika ya da saat dinlendiğine göre ödeme yapıyorlar" diyor.

Yazarlar ve çevirmenler için hazırlanan örnek sözleşmede de yazarların net gelirin yüzde 25'ini alacağı yer alıyor. Ancak David de yayın servisinin yayınevlerine ve ardından yazarlara ödenen tutarlara nasıl ulaştığının belirsizliğini koruduğunu kabul ediyor. Araştırmaya katılan yazarlardan biri sesli kitap dünyasını "oldukça karanlık", bir diğeri ise "kara kutu" olarak tanımlıyor.

Yayın servisleri bu konuda fazla bilgi vermek istemiyor. DPG bünyesindeki sesli kitap platformu Fluister, ocak ayında NOS'a yayınevlerine verilen ödemelerin piyasa koşullarına uygun olduğunu söylemiş, ancak bu tutarların nasıl oluştuğunu paylaşmak istememişti. Kobo+ da tarifeler ve bunlardan doğan gelirler hakkında "içerikle ilgili hiçbir şey paylaşmak istemediğini" belirtiyor.

Bestseller yazarı Lex Paleaux da sesli kitaplardan elde edilen kârın yazarlara ve yayınevlerine ulaşmadığını, bunun daha çok Storytel, Spotify ve Bookbeat gibi büyük dinleme platformlarında kaldığını düşünüyor. Yayın servislerinden gelen gelirin "fiziksel kitaplarından" elde ettiği gelirle orantılı olmadığını belirten Paleaux, yine de dinleme platformlarını pazar için değerli bir katkı olarak görüyor. Ona göre bu platformlar adeta bir reklam aracı işlevi görüyor ve normalde kitaplarla teması olmayan insanları eserlerle tanıştırıyor.

Paleaux ayrıca yazarların da sorumluluk alması ve bir yayıneviyle sözleşme imzalarken dikkatli olması gerektiğini savunuyor. "Sözleşmede kitaba dinleme platformlarında ne olacağı da yazıyor. Yazarlar gelirler düşük olduğu için kitabının orada yer almasını istemiyorsa sözleşmeyi değiştirmeli ya da imzalamamalı" diyor.