Filmfonds, çekilemeyen film için yarım milyon eurodan fazla ödedi

Hollanda Film Fonu (Nederlands Filmfonds), tamamlanıp tamamlanmayacağı ve yeterli bütçeye ulaşılıp ulaşılmayacağı baştan belirsiz olan prestijli bir sinema filmine 550 bin eurodan fazla sübvansiyon ödedi. Fon, bu süreçte kendi kurallarına istisnalar tanıdı ve filmin gerçekten tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol etmedi. Bu bilgiler, Nieuwsuur ve NRC'nin ortak araştırmasıyla ortaya çıktı.

Söz konusu film, Amsterdam'da yaşayan ünlü İngiliz arthouse yönetmeni Peter Greenaway'in "Lucca Mortis" adlı yapımı. Filmde Oscar ödüllü oyuncular Dustin Hoffman ve Helen Hunt başrolde yer alıyor. Beklenen bütçesi 13 milyon euroyu aşan proje için Film Fonu, 2023 yılında bir sübvansiyon programı aracılığıyla 600 bin eurodan fazla destek taahhüt etti. Bu program, yapımcıları Hollandalı çalışanlar istihdam etmeye teşvik ederek Hollanda film sektörüne katkı sağlamayı amaçlıyor. Ancak başvuru sırasında filmin Hollanda'da gösterime gireceğinin garanti edilmesi gerekiyordu; bu garanti mevcut değildi.

Film Fonu'nun ticari direktörü George van Breemen, "Biz bu yapıma inanıyoruz. O zaman bir istisna yapabiliriz" diyerek kararı savundu. Fon, bu inancını "yönetmen, oyuncu kadrosu ve geniş deneyime sahip ekip üyeleri"ne dayandırdı. Ancak idare hukuku profesörü Jacobine van den Brink, bu şartın bir anda gevşetilmesini "adil ve şeffaf değil" olarak nitelendirdi. Van den Brink, "Özellikle de şansı olmadığını düşünüp başvuruda bulunmayan diğer başvuru sahiplerine karşı" dedi.

Ana yapımcı hakkında ön araştırma yapılmadı

Fon, ana yapımcı Facing East hakkında arka plan araştırması yapmadı. Şirketin sahipleri, sübvansiyon süreci sırasında ödeme yapmadıkları gerekçesiyle üç ülkede hukuki ihtilaf içindeydi. Sübvansiyon başvurusunda finansmanın yarısının kanıtlanabilir şekilde garanti edilmiş olması gerekiyordu. Facing East bu paraya sahip olduğunu belirtti ancak buna dair kanıt sunmadı. Sübvansiyon başvurusunu Hollandalı yapım şirketi Witfilm yaptı. Şirket, Netflix'in 2,5 milyon euroluk bir sözleşme hazırladığını yazdı. Netflix ise projeden hiç haberdar olmadığını açıkladı.

Filmin çevresindeki mali sorunlar kısa sürede ortaya çıktı. İlk çekim günlerinde Dustin Hoffman sete gelmedi; kendisine ödeme yapılmamıştı. Witfilm, kurallara göre bildirmesi gerekmesine rağmen sorunları fona duyurmadı. Şirket bir ekip üyesiyle yazışmasında, fonun sorunlardan "(henüz) haberdar olmaması gerektiğini, aksi halde paranın gelmeyeceğini" belirtti. Witfilm, sorulara verdiği yanıtta fonu "makul ve gerekli" olduğu anlarda bilgilendirdiğini savundu. Şirkete göre çekimlerin askıya alınması, Hollanda'daki prodüksiyon kısmıyla "doğrudan ilgili değildi".

Çekimler başladıktan sonra ödemelerin gecikmesi nedeniyle birkaç kez durduruldu. Çekimlerin ardından kurgu konusunda anlaşmazlık çıktı. Ana yapımcı Facing East, yönetmen Greenaway'in katılımı olmadan bir versiyon hazırladı. Bu versiyon da tamamlanamadı; çünkü yapımcılar üzerinde çalışanlara (tam olarak) ödeme yapmadı. Dünya genelinde en az on kişi hâlâ ödeme bekliyor; bazılarının alacağı on binlerce euroyu buluyor. Yapımcılar, filmin tamamlanmamış bir versiyonunu Cannes Film Festivali'ne gönderdi.

İkinci sübvansiyon dilimi de ödendi

Birçok ilgili kişi sorunları Film Fonu'na bildirdi. Buna rağmen geçen yıl sübvansiyonun ikinci dilimi ödendi. Bu ödeme, ortak yapımcı Witfilm'in fona filmin bir final versiyonunun, yani "picture lock"ın hazır olduğunu bildirmesinin ardından yapıldı. Kurallara göre fon, bu versiyonu görüp onaylamadan ödeme yapamaz. Ancak böyle bir final versiyon yoktu ve fon bunu kontrol etmedi. Film Fonu artık kesin bir kurgu almadığını kabul ediyor. Ödeme, yapılan masraflar ve "yapımcıların süreçte çok ilerledikleri yönündeki beyanları" temel alınarak yapıldı; gerekçe olarak aksi halde "ekip ve oyuncu kadrosuna yapılacak ödemelerin" aksayacağı gösterildi. Sübvansiyon uzmanı Van den Brink, fonun bu davranışını özensizlik olarak değerlendirdi. "Avans verirken koşulların yerine getirildiğini garanti etmeniz gerekir, çünkü bu kamu parası" dedi. Film Fonu yılda yaklaşık 100 milyon euro sübvansiyon dağıtıyor.

Film Fonu, Nieuwsuur ve NRC'nin araştırmasının "yeni bilgiler" ortaya koyduğunu belirtti. Fon, yıl sonundan önce Witfilm'den filmin ne zaman gösterime gireceğini öğrenmek istiyor. Netlik sağlanmazsa sübvansiyonun (kısmen) geri alınması gibi adımlar atmayı değerlendiriyor. Witfilm ise filmin yapımındaki rolünün "çok sınırlı" olduğunu vurguluyor; şirketin yüzde 6'lık bir payı bulunuyor. Şirketin direktörü, "Yani Film Fonu kuralları filmin yüzde 6'sı için geçerli" ifadesini kullandı. Greenaway, avukatı aracılığıyla sorulara "içerikli bir yanıt" veremeyeceğini bildirdi. "Lucca Mortis'in bir gün dünya çapında bir izleyici kitlesine ulaşacağını umuyoruz. Her film yapımcısı gibi biz de eserimizin görülmesini istiyoruz" dedi.

Bu haber için Nieuwsuur ve NRC, film yapımının farklı aşamalarında yer alan 31 kaynakla görüştü. Ayrıca Film Fonu'nun sübvansiyon tahsisine ilişkin iç yazışmalar, mesajlaşmalar ve kamuya açık belgeler incelendi; fonun düzenlemeleri de gözden geçirildi. Ana yapımcı Facing East ve Dustin Hoffman sorulara yanıt vermedi. Witfilm ise yalnızca yazılı açıklama yaptı.