Artık saniye kaldırılıyor, saatler yüzyıllar sonra ayarlanacak

Önümüzdeki ay Paris'te alınacak bir karar, uluslararası zaman ölçümünü uzun vadede değiştirecek. Yetkili kurum olan Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Konferansı (CGPM), uygulanmaya başlanmasından yarım yüzyıldan fazla süre sonra artık saniyeden vazgeçmeyi planlıyor. Bunun yerine bir 'artık saat' uygulamasına geçilmesi öngörülüyor. Böylece saatlerin önümüzdeki yüzyıllar boyunca yeniden ayarlanmasına gerek kalmayacak.

1972'de iyi bir fikir gibi görünüyordu. Eriyen buzullar, değişen hava koşulları ve gelgit kuvvetleri nedeniyle Dünya'nın dönüşü zaman zaman biraz yavaşlıyor. Bu nedenle atom saatleriyle tam olarak ölçülen zaman, Dünya'nın dönüşüne dayalı zamandan yılda bir saniyeden fazla sapabiliyor. Bunu dengelemek için yıla zaman zaman fazladan bir saniye eklenmesi kararlaştırıldı. O tarihten bu yana bu işlem 27 kez yapıldı, en son 2016'da uygulandı. Sonuç olarak radyoda tam saat başlamadan hemen önce ekstra bir sinyal sesi duyuluyordu. Hollanda'da bu sinyal sesleri 2018'den bu yana tamamen kaldırıldı; ancak BBC'de Greenwich saat sinyali hâlâ her saat başı duyulabiliyor.

Dünya'nın hızlanması ve bilgisayar ağlarındaki riskler

Bu arada artık saniye tartışması yeni boyutlar kazandı. Dünya 2020 civarında yeniden biraz hızlanmaya başladı. Bu hızlanma çok büyük değil; ancak saatlerin bu kadar sık ayarlanıp ayarlanmaması gerektiği yönündeki yıllardır süren tartışmayı yeniden alevlendirmeye yetti.

Ayrıca bilgisayar ağlarına ilişkin endişeler artıyor. Ağların ekstra artık saniyeyi tam olarak aynı anda işlemesi gerekiyor; aksi halde geçici olarak birbirleriyle sağlıklı iletişim kuramıyor ve tüm ağlar çökebiliyor. Bu, işlemlerde hassas zaman damgalarına bağlı olan finans piyasaları gibi alanlar için ciddi bir risk oluşturuyor.

Ulusal Metroloji Enstitüsü'nde baş bilim insanı olan Erik Dierikx, 2016'da artık saniye nedeniyle sorun yaşayan bir veri merkezini hatırlıyor. Bir keresinde bir havayolu şirketinin yolcularının aniden check-in yapamadığı da oldu.

Dierikx, "Artık çok daha fazla veri merkezi var, dolayısıyla bu artık saniyelerin avantajları artık dezavantajlarını karşılamıyor" diyor. Dierikx, katılımcıların büyük çoğunluğunun, Hollanda dahil, artık saniyenin kaldırılmasını onaylamasını bekliyor.

Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Konferansı'nın taslak kararına göre artık saniyenin yerine çok uzak gelecek için bir artık saat uygulaması getirilecek. Bu değişiklikle saatlerin önümüzdeki yüzyıllar boyunca ve muhtemelen daha da uzun süre yeniden ayarlanması gerekmeyecek. Dierikx, "Bence yeni bir düzeltme gerekmeden önce bin yıla doğru gidebiliriz" diyor.