Birçok ülke akaryakıt vergisini düşürüyor ama uzmanlar uyarıyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre akaryakıta sübvansiyon uygulayan ülke sayısı dört ay içinde 16'dan 38'e yükseldi. Aynı dönemde enerji vergilerini düşüren hükümet sayısı da 40'tan 57'ye çıktı.

Groningen Üniversitesi'nde enerji ekonomisi profesörü olan Machiel Mulder bu durumu anlaşılır buluyor. "2022'de de aynısı oldu. Hollanda da o zaman akaryakıt vergisini düşürdü" diyor. Bu indirim hâlâ geçerli ve hükümet Prensjesdag'da (bütçe günü) indirimin 2027'de de süreceğini açıkladı.

Ancak Mulder'a göre bu, yüksek maliyetleri ortadan kaldırmıyor. "Bu masrafı şimdi hep birlikte paylaşıyoruz" diyen Mulder, devletin daha az ÖTV (accijns) toplaması durumunda bunun bir yerden karşılanması gerektiğini belirtiyor. "O zaman başka şeylerden kısıyoruz. Ya da bu, daha yüksek vergiler olarak geri dönüyor."

Genel indirim dar gelirlilere ulaşmıyor

Akaryakıt vergisinde genel bir indirim hedefli bir politika değil. Pompada herkes, geliri ya da ne kadar araç kullandığından bağımsız olarak aynı indirimi alıyor. Mulder, "Birçok Hollandalı buna ihtiyaç duymuyor ama yine de faydalanıyor" diyor. Araba sahibi olmayanlar da fatura vergi mükelleflerine kaydırıldığında ödüyor.

Özellikle çok kilometre yapanların düşük litre fiyatından faydalandığı, Hollanda Ekonomik Politika Analiz Bürosu (CPB) araştırmasıyla da ortaya konuyor. CPB İklim programı yöneticisi Rutger Teulings, "Yüksek gelirliler genel akaryakıt vergisi indiriminden daha fazla faydalanıyor" diyor. "Çünkü daha sık araba sahibi oluyorlar ve daha fazla kilometre yapıyorlar."

Teulings'e göre aynı zamanda çok araç kullanan ve bu nedenle yüksek akaryakıt fiyatlarından sert etkilenen düşük gelirli küçük bir grup var. Bu grup aynı zamanda çok çeşitli olduğu için tek bir hedefli önlemle yalnızca bu haneleri ulaşmak zor.

Mulder, "Araçlarına bağımlı olan ve daha az araç kullanamayanlar için yüksek akaryakıt fiyatları sorun" diyor. İşi için araç kullanmak zorunda olan ve iyi bir alternatifi bulunmayanları örnek gösteriyor. Ancak Mulder'a göre bu gruplara hedefli yardım daha uygun olur. "Hedefli çalışmak istiyorsanız sosyal yardıma (bijstand) bakmanız gerekir. Bunların güncellenmesi lazım. Ama bu pompada fiyat üzerinden yapılamaz."

Teulings bu nedenle genel bir vergi indirimini, görece küçük bir gruba yardım etmenin pahalı bir yolu olarak nitelendiriyor. Ona göre gerçekten zor duruma düşen hanelerin daha hedefli desteklenmesi daha mantıklı. Bir enerji krizi sırasında örneğin yeniden Geçici Enerji Acil Durum Fonu (Tijdelijk Noodfonds Energie) devreye alınabilir.

Yüksek fiyatların da bir işlevi var

Mulder, uzun süreli sübvansiyonların başka dezavantajlarını da görüyor. "Yüksek fiyatların da bir işlevi var: bir şeylerin yolunda gitmediğini bildiriyorlar. Petrol sıkıntısı var, o zaman daha tasarruflu olmamız gerekiyor."

Daha düşük akaryakıt fiyatı bu teşvikin bir kısmını ortadan kaldırıyor. "Devlet 'vergileri düşürüyoruz' dediğinde dolaylı olarak ortada bir sorun olmadığını söylemiş oluyor." Bu da örneğin elektrikli arabaya geçişi, daha tasarruflu araç kullanmayı ya da bisiklet ve toplu taşıma kullanımının artmasını yavaşlatabilir. Mulder, "Böylece yüksek petrol fiyatlarına karşı kırılgan kalıyoruz" diyor.

Teulings uzun vadede haneleri fosil yakıtlara daha az bağımlı hale getirecek önlemleri daha anlamlı buluyor; örneğin konutların enerji verimliliğinin artırılması veya elektrikli araçlara geçişin desteklenmesi. Bu doğrudan yüksek akaryakıt fiyatına yardımcı olmasa da haneleri gelecekteki fiyat artışlarına karşı daha az kırılgan hale getiriyor.

Ayrıca geçici desteklerin kaldırılması çoğu zaman zor oluyor. Hollanda'da 2022'deki akaryakıt vergisi indirimi, petrol fiyatı yeniden düştüğünde de yürürlükte kaldı. Mulder, "Akaryakıt vergisini düşürdüyseniz artık ona bağlısınız" diyor. Sürücüler indirime alışıyor ve geri alınmasını fiyat artışı olarak algılıyor. Böylece geçici bir önlem giderek daha uzun süreli hale gelebiliyor.

Hollanda ayrıca tamamen kendi rotasını çizemiyor. Almanya geçtiğimiz günlerde fosil yakıtlarda vergi indirimi yapacağını açıkladı. Sınır bölgesindeki benzin istasyonu sahipleri bundan memnun değil; daha fazla Hollandalı müşterinin sınırı geçip Almanya'da yakıt almasından endişe ediyorlar.

Mulder, "Adada yaşamıyoruz" diyor. Ona göre ülkelerin tüm Avrupa Birliği içinde aynı politikayı izlemesi şart değil, ancak komşu ülkelerle uyum önemli.