CERN'de atomdan 100 milyar kat küçük parçacık izi bulundu

İsviçre'nin Cenevre kentindeki CERN araştırma merkezinde bulunan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda (Large Hadron Collider) yapılan deneylerde, bugüne kadar doğada tespit edilen en küçük parçacığa ait sinyaller yakalandı. İngiliz araştırmacılar tarafından yürütülen çalışmada ortaya çıkan parçacığın, bir atomdan yaklaşık 100 milyar kat daha küçük olduğu belirtiliyor.

İsviçre-Fransa sınırında yer alan ve 27 kilometre uzunluğunda halka şeklindeki yeraltı tünelinden oluşan çarpıştırıcıda, parçacıklar saniyede 11 bin kez bu mesafeyi kat edebiliyor. Bilim insanları, parçacıkları zıt yönlerde fırlatarak yüksek hızda çarpıştırıyor ve bu çarpışmalar sonucunda parçacıkların daha da küçük parçalara ayrılmasını sağlıyor. İngiliz ekipler, bu yöntemle doğada şimdiye dek rastlanan en küçük parçacığın izlerini yakaladı.

Çarpışma kalıntıları incelendi

Araştırmacılar, doğrudan bu en küçük parçacığı değil, çarpışmalar sonrası geriye kalan 'enkaz' parçacıklarını inceledi. Bu kalıntılardan biri, atomdan çok daha küçük olan ve 'beauty quark' (güzellik kuarkı) adı verilen atom altı parçacık. İngiliz bilim insanlarının izini sürdüğü parçacık, bir atomdan tam 100 milyar kat küçük. Bilim insanları, bir asırdan biraz daha uzun süre öncesine kadar atomun dünyadaki en küçük şey olduğunu düşünüyordu.

Beauty quark, doğada bulunan en küçük parçacıklardan biri ve başka parçacıklara ayrışmadan önce yalnızca saniyenin 1,5 trilyonda biri kadar kısa bir süre varlığını sürdürüyor. Bu denli kısa ömrüne rağmen araştırmacılar, parçacığın diğer minik parçacıklarla ilişkisini ve birbirlerini nasıl etkilediklerini gözlemlemeyi başardı.

Karanlık maddeyi anlamada kritik adım

Bu gözlemler kulağa önemsiz gibi gelse de bilim insanlarının karanlık maddenin nasıl işlediğini anlaması açısından kritik önem taşıyor. Evrenin büyük bölümü karanlık maddeden oluşuyor, ancak bilim insanları bu gizemli madde hakkında çok az şey biliyor. Karanlık maddeyi gözlemlemek bile oldukça zor.

Evrenin en küçük parçacıklarının birbirleriyle ilişkisini anlamak, 'zeptoevren' olarak adlandırılan bu dünyanın bilinmesi, bilim insanlarının karanlık maddeyi tespit etmesine yardımcı olabilir. Baş araştırmacı Harry Cliff, BBC News'e yaptığı açıklamada, "Bu zeptoevrenin kapısını çalıyoruz" dedi. Cliff, ekibiyle birlikte analiz ettiği 'atom altı dansın', evrenin en küçük parçacıklarının davranışlarını yakından gözlemlemek için eşsiz bir fırsat sunduğunu söyledi.