Çin'in C919 uçağı ilk uluslararası uçuşunu gerçekleştirdi

Çin'in C919 yolcu uçağı, bugün ilk tarifeli uluslararası uçuşunu gerçekleştirdi. Uçak, Pekin'den havalandı ve yaklaşık iki buçuk saat sonra komşu ülke Moğolistan'ın başkenti Ulan Batur'a indi. Ardından tekrar Pekin'e geri döndü.

C919, kısa ve orta menzilli uçuşlar için tasarlanmış orta boy, tek koridorlu bir uçak. Çin, bu modelin Boeing 737 ve Airbus A320 gibi dünyada en yaygın kullanılan uçak tiplerine rakip olmasını hedefliyor. Bugünkü uçuş, Çin'in onlarca yıldır Batı ile rekabet edebilecek kendi uçak endüstrisini kurma çabaları için sembolik bir öneme sahip.

Çin'in havacılık stratejisi

Çin, yüz yılı aşkın süredir Boeing ve Airbus'a alternatif olarak kendi ticari uçak endüstrisini kurmaya çalışıyor. Bu hedef yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda stratejik: dışa bağımlılık, Çin'i yaptırımlara ve ihracat kısıtlamalarına karşı savunmasız kılıyor. Bu alanda önemli bir adım, C919'un arkasındaki devlet şirketi Comac'ın 2008 yılında kurulmasıyla atıldı. Çin bu süreçte, otomotiv ve akıllı telefon sektörlerindeki yaklaşıma benzer bir yöntem izliyor: önce yabancı teknoloji ve bilgiden faydalanmak, ardından kendi tedarik zincirini geliştirmek ve sonunda düşük fiyatla rekabet etmek.

Havacılık analisti Li Hanming'e göre, henüz istenen noktada değiller. Li, "Uçak henüz batılı havayollarının gerektirdiği sertifikalara sahip değil. Ayrıca şirket şu anda Airbus veya Boeing'in benzer uçaklarıyla rekabet edebilecek kadar yeterli sayıda uçak üretemiyor" diyor.

Üretim kapasitesindeki bu kısıtlılığın birçok nedeni var. Bağımsız havacılık danışmanı Brendan Sobie'ye göre bunun ana nedeni, üretimin henüz yeterince yerelleşmemiş olması. Milyarlarca dolarlık yatırıma rağmen Çin hâlâ büyük ölçüde Batı teknolojisine bağımlı. C919'un geliştirilmesi sekiz yıl sürdü ve ilk model 2015'te banttan indi. Sobie, "Çin üretimi, sertifikasyonu ve kaliteyi çok daha önce ölçeklendirmek istiyordu ancak dünya genelindeki çeşitli kıtlıklar nedeniyle bu mümkün olmadı" diyor. "Motorlardan parçalara ve işgücüne kadar her yerde eksiklik var."

Dışa bağımlılık sürüyor

Ancak Çin'in büyük bir avantajı var: kendi pazarı. Geçen yıl Çin havalimanlarında 1,5 milyar yolcu hareketi gerçekleşti. Bu, Comac'a hem C919'un geniş çaplı test edilmesi hem de devasa bir satış pazarı sağlıyor. Çin filosunun yenilenmesi gerektiği için Çinli havayolları Comac'a yoğun siparişler veriyor.

Hem Li hem Sobie, C919'un uluslararası uçuşunun önemli bir kilometre taşı olmakla birlikte, modelin tamamen Çin yapımı olmadığını vurguluyor. Uçağın motorları Amerikan ve Fransız üretimi. Bu da Çin'i hâlâ yabancı teknolojiye ve tedarikçilere bağımlı kılıyor. Bu kırılganlık, 2025 yılında Çin ile ABD arasındaki gerilim arttığında ortaya çıktı. ABD hükümeti, Comac'a teknoloji ihracatı için verilen izinleri geçici olarak askıya aldı; şirket geçen yıl 75 C919 teslim etmeyi planlarken yalnızca 15 uçak teslim edebildi. Çar daha sonra Çin, bazı Boeing parçalarının kullanımını yasakladı.

Sobie, ticaret gerilimlerine rağmen Çin ile Batı arasında havacılık sektöründe köklü bir ayrışma beklemediğini söylüyor. "Bu uçak Batı teknolojisini içerebilir; ancak Airbus ve Boeing de Çin'den birçok malzeme ithal ediyor" diyor. Ona göre üç şirketin gelişimi birbirinden ayrı düşünülemez.

Li, Batı'nın dikkatli olması gerektiğini belirtiyor: "Tüm engellere rağmen Çin, yerli alternatifler üzerinde istikrarlı bir şekilde çalışıyor ve olası bir ayrışmaya hazırlanıyor. Batı sertifikasyonunu elde edene kadar ihtiyatlı davranacaklar." Uzmanlara göre Batı sertifikasyonunun alınması birkaç yıl daha sürebilir. O zamana kadar Çin uçağı yalnızca Asya gökyüzünde görülebilecek.