Enerji Acil Fonu 4 Ocak'ta açılıyor: gizli enerji yoksulluğu çözümsüz kalıyor

Hollanda'daki Enerji Acil Fonu'nun (Noodfonds Energie) yeni başvuru dönemi 4 Ocak'ta açılacak. Başvurular 7 Mayıs'a kadar yapılabilecek. Bu yıl fon için 193 milyon euro ayrıldı; bu, geçen yılın üç katından fazla. Hükümet, yaklaşık 500 bin hanenin bu destekten yararlanabileceğini tahmin ediyor.

Enerji uzmanları yeni döneme temkinli bir iyimserlikle yaklaşıyor. Fonun daha erişilebilir hale geldiği ve koşulları taşıyan herkesin bir defaya mahsus ödeme alabildiği belirtiliyor. Geçen yıl durum farklıydı.

Ancak endişeler de var. Fon yine yalnızca bir yıl için geçerli. Ayrıca, enerji tüketimi düşük olduğu için fondan yararlanamayan 100 binden fazla hane için bir çözüm sunmuyor.

Gizli enerji yoksulluğu

Araştırmacılar, uzun süredir "gizli enerji yoksulluğu" yaşayan geniş bir hane grubuna dikkat çekiyor. Bunlar, masrafları kısmak için ısıtmayı hiç açmayan ya da neredeyse hiç açmayan düşük gelirli haneler. TNO araştırmacısı Peter Mulder, "Enerji faturaları bu sayede düşük kalıyor, ancak bu onların kışın soğukta oturduğu anlamına geliyor" diyor. "Enerji politikası araştırmalarında genellikle yüksek enerji maliyeti olan hanelere bakıldığı için, düşük faturaları nedeniyle çoğu zaman gözden kaçıyorlar. Dolayısıyla bu grup için neredeyse hiç yardım yok."

Peki fondan kimler yararlanabilecek? Fon, brüt geliri sosyal asgari ücretin yüzde 130'una kadar olan ve gelirinin yüzde 8'inden fazlasını enerjiye harcayan haneleri kapsıyor. Brüt geliri sosyal asgari ücretin yüzde 130-200'ü arasında olup enerjiye yüzde 10 veya daha fazla harcayan haneler de destek başvurusunda bulunabiliyor. Fon, enerji maliyetinin yüzde 8 veya yüzde 10 sınırını aşan kısmının yarısını ödüyor.

Energiebank Nederland'ın enerji koçları bu kişilerin evlerine düzenli olarak gidiyor. Kurumun direktörü Marieke Vollering, "Bu grup her gün yemek pişirmek ile ısınmak arasında seçim yapmak zorunda: ne yeterli para var ne de hem ısıtmayı açacak hem de tencereyi ocağa koyacak imkân" diyor. Yüksek gaz fiyatı bu grup için büyüyen bir sorun. Mulder, "Bazen tasarruf edilecek çok az şey kalıyor" diyor.

Fonun sınırları

Bakan Vijlbrief, Temmuz ayında parlamentoya gönderdiği mektupta, acil fonun "gizli enerji yoksulluğuna doğrudan bir çözüm sunmadığının" farkında olduğunu yazmıştı. Bakan, birinin neden az enerji tükettiğini tespit etmenin "uygulanabilir olmadığını" belirtiyor.

Koşulları taşıyan haneler için bile fon, yüksek enerji maliyetlerini karşılamaya yetmeyebilir. Mulder, "Daha fazla para ayrılması güzel, ancak hanelerin ortalama aldığı tutar çoğu hane için ihtiyaç duyduklarından az" diyor.

Geçen yıl yüksek enerji maliyeti olan yoksul hanelerin yılda ortalama 600 euro açığı vardı. Vijlbrief, fonun bu yıl hane başına ortalama 360 euro ödeme yapmasını bekliyor. Enerji ekonomisi profesörü Machiel Mulder da fonu "açıkça geçici bir acil önlem" olarak nitelendiriyor. Yapısal önlemler için daha fazla paranın önemli olduğunu düşünüyor. "Kırılgan hanelerin hak ettikleri yardım için başvuruda bulunmaları konusunda aktif olarak desteklenmesi gerekiyor."

Enerji Acil Fonu başlangıçta, Ukrayna'daki savaşın ardından enerji maliyetlerinin hızla artması nedeniyle yüksek enerji faturası ve düşük gelirli kişilere yardım etmek için geçici bir önlem olarak kurulmuştu.

Önceki dönemlerde pek çok eleştiri geldi. Geçen yıl o kadar çok başvuru oldu ki fon bir hafta içinde kapandı. Başvurusu için daha fazla zaman gerekenler geç kaldı. Ayrıca insanların ortalama aldığı tutar yüksek enerji faturasının yalnızca küçük bir kısmını karşılıyordu, bu yüzden birçok hane yine her şeyi ödemekte zorlandı. Ombudsman geçen yıl prosedürü "adil değil" olarak nitelendirdi. O dönemde yalnızca dijital başvuru mümkündü. DigiD'si, bilgisayarı veya cep telefonu olmayanlar bu nedenle yardım alamıyordu. Ombudsman ayrıca süreci fazla pasif buldu: kendiliğinden başvurmayan kırılgan gruplar yeterince aktif olarak aranmamıştı. Bakan Vijlbrief bu yıl bunun değişmesi gerektiğini düşünüyor. Bu nedenle artık daha fazla para ayrıldı. Ayrıca kâğıt başvuru da mümkün ve insanlara daha uzun süre tanınıyor: dört ay.