Enerji faturaları artarken hangi sözleşme türü seçilmeli?

Orta Doğu'daki savaş nedeniyle petrol ve gaz fiyatları aylardır yükseliyor. Enerji şirketleri bu durumdan olumsuz etkilenmiyor; Shell ve Vattenfall gibi büyük şirketler, yüksek petrol ve gaz fiyatları sayesinde son üç ayda kârlarını ikiye katladı. Öte yandan tüketiciler için enerji tarifeleri artmaya devam ediyor. Dün bir kilovat saatlik gaz fiyatı, 2022 sonbaharından bu yana ilk kez 100 euronun üzerine çıktı.

Yükselen gaz faturaları, Tüketici Birliği'ne (Consumentenbond) çok sayıda soru gelmesine yol açtı. Birliğin sözcüsü Joyce Donat, "İnsanlardan ne yapmaları gerektiğine dair çok fazla soru geliyor. Konu gerçekten çok canlı" dedi. Tüketici kolektifi United Consumers de müşterilerinin cevap ve güvence aradığını gözlemliyor. Ancak herkese uyan tek bir yanıt yok.

Sabit sözleşme her zaman avantajlı değil

Donat'a göre yakın zamana kadar yazdan hemen önce sabit sözleşme yapmak avantajlıydı. Normalde fiyatların bu dönemde daha düşük olduğunu belirten Donat, İran'daki savaş nedeniyle bu yıl durumun böyle olmadığını söyledi. Tüketici Birliği, insanların özellikle kendilerini en rahat hissedecekleri seçeneğe bakmalarını öneriyor. Üç yıllık sabit sözleşme şu anda daha düşük bir fiyat anlamına gelse de gaz fiyatı tekrar düşerse uzun süre daha yüksek ödeme yapma riski taşıyor. Bazı haneler olası daha yüksek maliyete rağmen güvence için sabit sözleşmeyi tercih ediyor. Bu hafta taşınacak olan Freerk Twijnstra, "Yeni bir sözleşme yapmamız gerekiyordu. Bu biraz yatırım yapmaya benziyor: nasıl olacağını tam bilemiyorsunuz. Bu yüzden üç yıllığına sabitledik" dedi.

Sabit sözleşmesi sona erenler otomatik olarak değişken sözleşmeye geçiyor; bu sözleşmede fiyatlar yılda birkaç kez güncelleniyor. Bazıları için sabit sözleşme seçenek bile değil. De Meern'de müstakil bir evde yaşayan Harm, sabit sözleşmenin çok pahalı olması nedeniyle dinamik sözleşmeyi seçti. Bu sözleşme türünde fiyat her gün, bazen her saat değişiyor. Harm şu anda aylık 300 euronun üzerinde enerji ödüyor. "Şu anda metreküp başına 2 euronun üzerindeyim. Bir yıl önce bu 1,10 euro civarındaydı" dedi.

Dinamik sözleşmede de olası yüksek maliyetleri sınırlamak mümkün. Enschede'den İbrahim Faydali, sözleşme yaparken gaz tarifesine bir üst sınır koymayı seçti. "Bunun için ayda birkaç euro ekstra ödüyorum. İyi ki yapmışım" dedi.

Elektrik fiyatı da gaz fiyatına bağlı

Bir hanenin enerji faturası yalnızca gaz ve elektrik maliyetlerinden oluşmuyor; şebeke işletmecisinin aldığı iletim ücretleri ve hükümetin enerji vergisi de faturaya ekleniyor. İklim ve Yeşil Büyüme Bakanı Stientje van Veldhoven, NOS'a yaptığı açıklamada hanelerin artan gaz fiyatından endişe duymasını anlayışla karşıladığını belirtti. "Kabine, özellikle en çok yardıma ihtiyaç duyan haneleri destekleyecek önlemleri tercih ediyor" diyen Bakan, Enerji Acil Durum Fonu ve izolasyon için çeşitli sübvansiyonları kastetti.

Yüksek gaz fiyatı sadece konutunu ısıtmak için gaz kullananları etkilemiyor; elektrik fiyatı da gaz fiyatına bağlı. Elektriğin büyük bölümü rüzgâr ve güneş enerjisiyle üretilse de hâlâ üçte birinden fazlası gaz santrallerinde üretiliyor. Venray'de çömlek atölyesi işleten Marian Stevens, son yıllarda işletmesini sürdürülebilir hale getirip gazdan tamamen kurtulmuştu. Geçenlerde yeni bir enerji sözleşmesi yapması gerekti. "Gördüklerim karşısında biraz şaşırdım: çok daha fazla ödemem gerekiyor. Gazdan kurtulmak için yaptığımız yatırımlar düşünüldüğünde, enerji maliyetlerine bu kadar ödemeyeceğimi düşünmüştüm" dedi.

Orta Doğu'daki istikrarsızlık sürüyor. Bu da enerji şirketlerinin önümüzdeki aylarda da yüksek kâr elde etmeye devam edeceği anlamına geliyor. Shell yaptığı açıklamada, "Yüksek enerji fiyatlarının kırılgan vatandaşlar ve işletmeler için sorun yaratabileceğini ve hükümetlerin de zor seçimlerle karşı karşıya olduğunu kabul ediyoruz" dedi. Siyasette Shell gibi şirketlerin kârlarının ek vergilendirilmesi yönünde sesler yükseliyor. Şirket ise dünya genelinde zaten ağır bir vergi yükü taşıdığını belirtiyor. Den Hoorn'daki bir yapı markette ise özellikle soba ve kapı altı yalıtım bantlarının şu sıralar çok iyi satıldığı görülüyor.