Groningen'e yapay zeka süper bilgisayarı kurulacak

Hollanda'nın yapay zeka alanında dışa bağımlılığını azaltmak için kurulacak süper bilgisayar, Groningen Üniversitesi kampüsünde yer alacak. Yapay zeka bilgisayarının Hollanda'nın bilgi ekonomisine katkı sağlaması hedefleniyor. Zaman içinde farklı kuruluşların yapay zeka uygulamaları geliştirmek ve test etmek için bu teknolojiden yararlanabilmesi amaçlanıyor. Hollanda hükümeti bu adımla yabancı yapay zeka şirketlerine olan bağımlılığı azaltmayı umuyor.

Groningen'deki süper bilgisayarın 2027 içinde teslim edilmesi, 2028'den itibaren kullanıma hazır olması bekleniyor.

Yapay zeka fabrikası nedir?

Süper bilgisayar, sıradan bir bilgisayar için fazla büyük olan karmaşık hesaplamaları yapabilen bir sistem. Çok sayıda güçlü işlemciden oluşan bu bilgisayarlar birlikte çok yüksek bir hesaplama kapasitesine ulaşabiliyor. Süper bilgisayarlar hava tahminleri, bilimsel araştırmalar ve nükleer reaktörlerin kontrolü gibi alanlarda kullanılıyor. Ağır yapay zeka algoritmalarının eğitilmesi için de kullanılabiliyorlar.

Dünyanın en güçlü üç süper bilgisayarı ABD'de bulunuyor. Geçen yıl Almanya'da Avrupa'nın en güçlü süper bilgisayarı Jupiter tanıtıldı. Bu bilgisayar saniyede yüzlerce katrilyon hesaplama yapabiliyor; bu, yaklaşık bir milyon akıllı telefona eşdeğer bir kapasite anlamına geliyor. Hollanda'nın da Amsterdam'da bulunan ve SURF tarafından yönetilen Snellius adlı bir süper bilgisayarı var. SURF, Hollanda eğitim ve araştırma kurumlarının bilişim kooperatifi. Bunun yanı sıra Hollandalı araştırmacılar, Finlandiya'nın Lumi süper bilgisayarı gibi daha büyük Avrupa sistemlerine de erişebiliyor.

Ekim 2025'te ilk Hollanda 'yapay zeka fabrikasının' Groningen kentinde kurulacağı açıklanmıştı. Böyle bir fabrikada girişimciler, araştırmacılar ve kamu kurumları yapay zeka tekniklerinin geliştirilmesi için birlikte çalışıyor. Örneğin yapay zeka uygulamaları deneniyor ve verilerin güvenli şekilde nasıl saklanabileceği araştırılıyor.

Tıbbi araştırmalar için hesaplama gücü

Şu anda yapay zeka alanındaki en önemli yenilikler ABD ve Çin'den geliyor. Schoof kabinesi, bunun Avrupa'yı ve dolayısıyla Hollanda'yı diğer ülkelere fazla bağımlı hale getirdiği görüşündeydi. Bu nedenle yenilik ile yeni sistemlerin geliştirilip test edilmesine imkan tanıyacak bir Hollanda yapay zeka fabrikasına yatırım yapılmasına karar verildi. Bunun için hem bir uzmanlık merkezi hem de bir süper bilgisayar gerekiyor. Uzmanlık merkezi birkaç ay önce faaliyete başladı. Merkezde ortaya çıkan plan ve projeler şimdilik yeterli hesaplama gücünün bulunduğu diğer Avrupa 'fabrikalarına' yönlendiriliyor. Yeni Hollanda süper bilgisayarıyla bu durumun değişmesi bekleniyor.

Hangi şirketlerin bu bilgisayarın hesaplama gücünden yararlanacağı ise henüz belirsiz. Groningen Üniversitesi Hastanesi (UMCG), süper bilgisayarı bölgeye çekmek için yoğun çaba harcadı. UMCG'den Bart Scheerder, hastanenin örneğin hassas yeni doğan bebekleri çeşitli sensörlerle izlemek istediğini söylüyor. Scheerder'e göre bu sensörlerden bebeğin davranışlarına ilişkin çok fazla veri elde ediliyor. Kalp atışı, beyin dalgaları veya görüntü kayıtları gibi bilgiler bu veriler arasında.

Scheerder, bu verileri araştırmada kullanmak istediklerini belirtiyor. Örneğin bebeğin davranışının beslenmeye ihtiyacı olup olmadığını ya da ağrısı olup olmadığını gösterip göstermediğini anlamak için bu verilerden yararlanmak istiyorlar. Bunun için Groningen'deki merkezde kullanmak istedikleri hesaplama gücüne ihtiyaç duyuyorlar.

Scheerder, söz konusu bilgilerin mahremiyete duyarlı veriler ve tıbbi araştırma kapsamında olduğunu vurguluyor. Bu tür hesaplama gücünü satın almanın çok pahalı olduğunu, bu nedenle ticari yapay zeka hesaplama gücü sağlayıcılarının kendileri için bir seçenek olmadığını söylüyor. Groningen'de bunun mümkün olacağını beklediklerini ekliyor.

Öte yandan Avrupa Komisyonu geçen yaz, Avrupa'yı yapay zeka alanında lider konuma getirme planını duyurmuştu. Bu kapsamda ABD ve Çin ile rekabet etmek için gereken hesaplama gücünü sağlayacak yedi 'yapay zeka dev fabrikası' kurulacaktı. Hedef, bu fabrikaları Avrupalı şirketlerin işletmesi ve her şeyin Avrupa yasalarına tabi olmasıydı. Almanya ve Fransa'nın da aralarında bulunduğu çeşitli Avrupa ülkeleri bu girişimi imzaladı; Hollanda imzalamadı. Kabine daha önce Rotterdam'da kurulması muhtemel bir yapay zeka dev fabrikasına verilecek sübvansiyondan da vazgeçmişti. Dijital Ekonomi ve Egemenlik Devlet Sekreteri Willemijn Aerdts, Tweede Kamer'e (Hollanda Temsilciler Meclisi) yazdığı mektupta Hollanda'nın artık Groningen'deki gibi daha küçük yapay zeka fabrikalarından daha fazla yarar sağlayacağını belirtmişti.