Hastalığına rağmen profesör Rotmans, yapay zeka ikizini yaptırıyor

İyileşme ihtimali olmayan prostat kanseri hastası olan Profesör Jan Rotmans (65), bilgi ve görüşlerini gelecek nesillere aktarmak için yapay zeka destekli bir "dijital ikiz" yaptırıyor. Rotterdamlı bilim insanı, kendi yokluğunda ders verebilen ve soruları yanıtlayabilen bir avatar üzerinde çalışıyor.

Rotmans, NOS'a yaptığı açıklamada böyle bir dijital ikiz yaptıran ilk Hollandalı profesör olduğunu söylüyor. Avatarı, daha önce Ruud Gullit'in dijital kopyasını geliştiren The Synths stüdyosu hazırlıyor. İklim modelleri ve sistem dönüşümleri alanında öncü kabul edilen Rotmans'ın onlarca kitabı, yüzlerce bilimsel yayını ve dersleri avatarın temelini oluşturacak.

Rotmans, geçen hafta ses, görüntü, konuşma ve mimiklerinin kaydedildiğini, önümüzdeki aylarda gerçeğe çok benzeyen bir sürümün hazırlanacağını belirtiyor. İlk sürümün yıl sonundan önce çevrimiçi olması bekleniyor. Daha sonra sahnede yürüyebilen bir hologram da yapılması planlanıyor. Rotmans, "Böylece artık gidemediğim yerlere yine de gidebiliyorum" diyor.

"Dijital ikiz kişisel bir halef olmayacak"

Rotmans yaklaşık iki yıldır metastazlı prostat kanseri tedavisi görüyor. Doktorlar 2024'te ona beş yıl ömür biçmişti. Durumunun koşullara göre iyi olduğunu söyleyen Rotmans, "Tamamen aktifim. Öngörüler birkaç yıl öncesine göre daha iyi ve son araştırmalar umut vericiydi" diyor.

Profesör, önümüzdeki dönemde "yapay zeka klonundan" bir şeyler öğrenmeyi umuyor. Dijital ikiziyle, yıllardır uyardığı sorunlar hakkında konuşmak istiyor. Örneğin internet iki hafta kesilirse ne olacağı gibi soruları avatarına yöneltecek. "Avatarımın kendi bulamadığım çözümler önermesini göz ardı etmiyorum" diyor.

Radboud Üniversitesi'nde yapay zeka profesörü olan Iris van Rooij ise bu gelişmeyi "çok istenmeyen bir gelişme" olarak nitelendiriyor. Uygulamayı "yapay zeka balonunun doğrudan bir sonucu, bir tür insandışılaştırma" olarak tanımlıyor. Metin ve görüntülerden oluşan statik bir modelin insan olmadığını vurgulayan Van Rooij, "Modelin kendisi aslında anlamsız: okuyucu ya da dinleyicinin ona atfettiğinden ibaret. İnsanlar botlara zeka, düşünce, duygu veya sosyal ilişki gibi pek çok şey atfediyor. Ama dijital bir muhatap bir aldatmacadan başka bir şey değil" diyor.

Van Rooij, bilgi ve görüşleri geride bırakma arzusunu anladığını belirtiyor. "Ama bunun için kitap, makale, video gibi araçlarımız zaten var. Tam da bu araçlar istatistiksel modeller yapmak için kullanılıyor. Neden bunun arasına ticari bir şirketin ürettiği makine kaynaklı yapay zeka çöpü sokulsun? Ben öldükten sonra insanların yazılarımı ve kitaplarımı okumasını isterim. Bunu kendi özenle seçtiğim sözcüklerime dayanarak, yazdığım dönemin ruhu ve bağlamı içinde yapmalarını isterim" diye konuşuyor.

"Riskleri kabul ediyorum"

Rotmans ise işin henüz o noktaya gelmediğini vurguluyor. "Şu an kullandığım yapay zekanın tamamı mantıklı ve özellikle daha önce yaptığım ve söylediğim şeylere dayanıyor. En çok, yakında beni de şaşırtacak şeylerin ortaya çıkmasını umuyorum" diyor.

Avatarın yanlış yanıtlar verebileceğini, Rotmans'ın arkasında durmayacağı iddialarda bulunabileceğini veya dezenformasyon yayabileceğini kabul ediyor. "Bu yüzden hataları ayıklamak için kapsamlı testler yapıyoruz" diyor. Dijital ikizinin edineceği yeni görüşleri önce kendisi değerlendirmek istiyor. Bunu yapamadığında ise başkalarının değerlendireceğine güveniyor. "Örneğin Wikipedia'nın işleyişi gibi, insanların birbirini düzelttiği bir sistem."

Kötüye kullanımdan korkmuyor. "İklim inkarcıları da daha önce görüşlerimi ve makalelerimi kötüye kullanmış, bilgimi otoriteyi zayıflatacak biçimde kullanmıştı. Öncü olmak daha iyi, çünkü o zaman kontrol hâlâ bende olur. Bir sorun çıkarsa insanları uyarabilirim. Bununla bağlantılı riski kabul ediyorum" diyor.

Rotmans, dijital ikizinin kesinlikle kişisel bir halef olmayacağını söylüyor. "Eşim de 'Böyle bir yapay zeka avatarının yanında uyumam' diyor. Dijital ikiz, tuhaf sorulara yanıt vermeyecek veya hakkında anlamlı bir şey söyleyemeyeceğim konularda konuşmayacak şekilde eğitiliyor."

Diğer bilim insanlarının da hızla onu örnek alacağını ve 25 yıl içinde neredeyse herkesin böyle bir dijital ikize sahip olacağını tahmin ediyor. "Neredeyse kimse hevesli değil. Bu benim için iyi bir işaret. Yeni bir şey denediğimde herkes heveslenirse şüpheye düşerim, çünkü muhtemelen yeterince yenilikçi değildir. Pek çok insan şüpheciyse doğru yolda olduğumu bilirim" diyor.