Himalaya'daki buzul faciası 'fark edilmeyen saatli bomba'ydı

Nepal ve Tibet'teki devasa yıkım, fark edilmeden işleyen ve çok geç olana kadar fark edilmeyen bir saatli bombanın sonucu gibi görünüyor. Uzmanlar, Himalaya'daki kırılan buzul hakkında ilk değerlendirmelerini yaparken, önümüzdeki günlerde ve haftalarda olayın ayrıntılarının netleşmesi bekleniyor. Ancak bu saatli bombayı tetikleyen faktörlerden birinin küresel ısınma olabileceği belirtiliyor.

Utrecht Üniversitesi'nden dağ hidrolojisi profesörü Walter Immerzeel, bu sabah çekilen yeni uydu görüntülerinde buzulun bir bölümünün koptuğunu çok net şekilde gördüklerini söyledi. Kopan parçanın yaklaşık 1,5 kilometreye 1 kilometre boyutlarında olduğunu belirten Immerzeel, "Kalınlığının 100 ila 200 metre olduğunu tahmin ediyorum. Bu kütle dik bir vadi boyunca aşağı indi ve Tibet ile Nepal arasındaki sınır nehrine ulaştı" dedi.

Doğal baraj ve taşkın riski

Utrecht Üniversitesi'nden yer bilimci Tjalling de Haas, bölge sakinlerinin nehir akışının bir süre azaldığını bildirdiğini belirterek, bunun nehrin bir kayma sonucu tıkanmış olabileceğine işaret ettiğini söyledi. Bu durumda bir tür doğal baraj oluşur ve arkasında su birikmeye başlar. Ancak bu doğal baraj, artan su basıncı veya büyük bir kütlenin göle düşmesi nedeniyle kırılabilir.

De Haas, olayın tam olarak nasıl gerçekleştiğinin net olmadığını, örneğin birikmiş nehir suyuna başka bir buzul parçasının düşmüş olabileceğini söyledi. Her durumda dev bir sel dalgası oluştuğu belirtiliyor.

Bölge doğal afetlere yabancı değil

Langtang Vadisi'ni yakından tanıyan Immerzeel, bölgeyi 2012'den bu yana yaklaşık yirmi kez ziyaret ettiğini ve dün yıkıcı selin vurduğu sınır kapısının birkaç kilometre yakınındaki bir yan vadide yıllarca araştırma yaptığını anlattı. Bölge doğal afetlere alışkın: 2015'teki büyük depremde binlerce kişi hayatını kaybetmişti. Yine de Immerzeel, bu büyüklükte bir felaketi bu noktada beklemediğini söyledi: "Bu tür aşırı olayları gerçekten önceden tahmin etmek mümkün değil." De Haas da, dağlık bölgelerin çok geniş olduğunu ve her yerde çökebilecek kaya duvarlarının bulunduğunu, bu yüzden nerede olacağını öngörmenin zor olduğunu ifade etti.

Amsterdam'daki Vrije Universiteit'ten taşkın riski araştırmacısı Tim Busker, fark edilse bile dakikalarla yarışıldığını belirtti: "Buzulun kırılması ile sel dalgasının sınır kapısına ulaşması arasında yedi dakika vardı. Bu çok kısa bir süre. İnsanların çok hızlı harekete geçmesi gerekirdi. Taşkın uyarı servisinin uyarılarıyla hayat kurtarıldığını okudum, ancak bu daha çok mansapta oldu." Felaketin ardından tehlikenin tamamen geçip geçmediği de belirsiz. Çin ve Nepal, oluşan yeni bir set gölünün yeni bir taşkına yol açabileceği konusunda uyarıyor.

İklim değişikliği riski artırıyor

Profesör Immerzeel, bu tür olayların değişen iklimle birlikte daha sık yaşanabileceğini söyledi: "Şu anda yaşanan, büyük bir felakete dönüşen çok sayıda faktörün bir araya gelmesi." Vadi çok dar, yapılar nehir boyunca yoğun ve yağış sezonu erime sezonuna denk geliyor. Ancak bu faktörler olmasa bile, altta yatan süreç ısınan bir gezegende daha sık görülecek. Immerzeel, "Yüksek dağlardaki donmuş toprak kayaları bir arada tutar. Giderek eriyor. Ayrıca eriyen su, buzul ile kayaların arasına girdiğinde tüm kütle kayabilir" dedi. Bilim insanları geçen yıl, küresel ısınma dursa bile buzulların yüzyıllar boyunca erimeye devam edeceğini tespit etmişti.